Mekke Ortak Savunma Anlaşması ilginçtir. Birbiriyle sınırı bile olmayan üç ülke, NATO benzeri maddeler taşıyan bir anlaşmaya imza attı. Amacı ne anlaşmanın, açıklaması şöyle:
“Bölgemizdeki sorunların daha da çetrefil bir hale geldiği günümüzde, anlaşmanın tarafı üç ülke bu sorunlara dışarıdan çözüm bulunmasını beklemek yerine kendileri sorumluluk üstlenerek işbirliği ve kolektif savunma anlayışına dayalı bir bölgesel güvenlik mimarisinin ilk adımını atmış ve bu yönde oluşturulacak kurumsal yapının hukuki zeminini ortaya koymuştur.” (Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü)
***
Burada Ortadoğu bölgesinde çıkan sorunları, bölge dışı ülkelere gerek olmadan çözme iddiasını görüyoruz. Bu nasıl olacak bilmiyoruz, sorun üzerinde bir çözüm bulunamazsa, askeri güç mü kullanılacak, böyle bir şey mümkün de olamaz. Olsa olsa üç ülke arabuluculuk yapar.
Pakistan ile Hindistan sınırlarda sık sık silahlı çatışma yaşıyor. Hindistan da Pakistan’a saldırıyor
Yemen’de Husiler ile Suudi Arabistan da çatışıyor. Suudilere de saldırı var.
İran mesela Suudilere füze saldırısı yaptı, Amerikan askeri üslerini bombaladı.
Bu durumda müttefikler seyredecek mi?
Sınırları nedir anlaşmanın... Asker mi gönderilecek, uçaklarla mı müdahale edilecek, yoksa müttefik ülkeye her türlü askeri malzeme mi sevk edilecek?
***
Hangi koşullarda yardım edecek ülkeler birbirine?
Sınırlarda olan karşılıklı, dengeli, toprak ilhakını amaçlamayan çatışmalar yardımı gerektiriyor mu gerektirmiyor mu?
Yoksa gerçekten müttefik ülkeye toptan bir saldırı durumunda mı anlaşma çalışacak.
Bu konuda birinci madde şöyle diyor: “Taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, taraflar bu tehditler veya tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar”.
Geniş bir tanımlama: Sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi... Yani henüz sözel bir durumda bile anlaşma harekete geçilmesini emrediyor.
***
AKP’nin bölgede bir askeri yayılma politikası var.
Katar’da Tarık Bin Ziyad Kışlası (KatarTürk Birleşik Müşterek Kuvvet Komutanlığı), Doha yakınlarında. 2019 yılında eklenen tesislerle birlikte üste yaklaşık 3 bin ila 5 bin arasında Türk askeri personeli görev yapıyor.
Somali’de çok kritik bir askeri varlığımız var. Başkent Mogadişu’da Somali Türk Görev Gücü/Anadolu Kışlası. Üs, klasik bir operasyonel savaş üssünden ziyade kapsamlı bir askeri eğitim merkezi olarak faaliyet gösteriyor. Somali Silahlı Kuvvetleri’nin subay, astsubay ve komandolarını, teröre ve saldırılara karşı eğitiyor. Türkiye’nin son dönemde Mogadişu’da yeni bir deniz üssü sahası üzerinde çalıştığı ve iç kesimlerdeki bazı hava üslerinin altyapısını genişletmek üzere incelemeler yaptığı da yazılıyor.
Libya’da “resmi statüde” kalıcı bir askeri üs yok ama TSK Libya’daki çeşitli üslerde ve merkezlerde aktif askeri varlık, eğitim ve danışmanlık faaliyeti yürütüyor.
Ayrıca NATO öncülüğündeki Kosova Gücü (KFOR) bünyesinde barış ve güvenlik görevleri için yaklaşık 400 askerimiz var. Bosna-Hersek’te Avrupa Birliği Barış Gücü (EUFOR ALTHEA) ve ikili anlaşmalar kapsamında (Fatih Sultan Mehmet Kışlası dahil) yaklaşık 250 personelimiz var. Arnavutluk’ta İkili askeri işbirliği anlaşmaları doğrultusunda Pasha Liman Deniz Üssü’nde sembolik düzeyde (yaklaşık 24 personel) askeri varlık ve eğitim desteği bulunmaktadır.
***
Yabancı edinilen bilgilere göre Suudi Arabistan’da da üs arayışı gündeme gelebilir.
***
Unutmadan: Ortak işbirliğini güçlendirme ve stratejik ortaklıklar geliştirme amacıyla, Katar’ın başkenti Doha’da, Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığı, Katar Savunma Bakanlığı, Endonezya Savunma Bakanlığı, Pakistan Savunma Bakanlığı arasında çok taraflı “Bedir Mutabakat Zaptı” imzalandı.
Bunun amacı ise daha belirgin: “Mutabakat, askeri üretim alanında işbirliğini teşvik etmeyi, dört ülkenin askeri kabiliyetlerini güçlendirmeyi, ayrıca teknik askeri eğitim, araştırma ve geliştirme konularında işbirliğini desteklemeyi amaçlıyor.”
Yorumlara göne Türkiye Ortadoğu’da oluşum aşamasındaki yeni güvenlik mimarisinin önde gelen aktörü olmayı da hedefliyor.
***
Mekke anlaşmasına bakacak olursak: Pakistan atom silahına sahip... Suudi Arabistan petrol zengini. Türkiye yeni silah sanayisini geliştiren sayılı ülkeler arasında.
***
Aslında AKP savaşa yatırım yapıyor adeta. Atatürk’ün Balkan Antantı ise (Şubat 1934), dünya savaşının yaklaştığı görüşü ile Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ile Balkanlar’da üye ülkelerin sınır güvenliğini karşılıklı garanti altına almak ve bölgedeki Alman-İtalyan yayılmacılığına karşı ortak bir cephe oluşturmak amacını taşıyordu.
Sadabat Paktı (1937) ise Türkiye’nin doğu ve güney sınırlarını güvence altına almak amacıyla Tahran’daki Sadabat Sarayı’nda imzalanan bir bölgesel işbirliği ve saldırmazlık ittifakıydı: Türkiye, İran, Irak ve Afganistan katıldı. Amaç İtalya’nın Doğu Akdeniz ve Habeşistan’daki saldırgan politikalarına karşı Ortadoğu’da bir güvenlik kuşağı oluşturmak, sınır sorunlarını çözmek ve bölge ülkeleri arasında dostane ilişkileri geliştirmekti.
Atatürk ayrıca, Yunanistan, Bulgaristan, Sovyetler Birliği ile dostluk anlaşmaları imzaladı.
Atatürk’ün yurtta sulh cihanda sulh, politikası ile AKP’nin aktif askeri politikalarını karşılaştırabilirsiniz.
