Sinema sektörü içinde, yabancı filmlerden eğlence vergisi alınması ve bu gelirle bir havuz oluşturularak Türk filmlerinin yapımına aktarılması gerektiği yönünde sesler yükseliyor. Bu düşüncenin temelini, geçmişte uygulanan vergi avantajlarının Türk sinemasının üretimini ve gelişimini olumlu yönde etkilediği tarihi süreç oluşturuyor. Peki, tarih tekerrürden ibaret midir? Güncel veriler, sorunun çok daha farklı dinamiklerden kaynaklandığını gösteriyor
Türk filmlerinin izleyici sayısının düşmesi, yabancı filmlerin izleyicilerinin de artmasıyla son zamanlarda sektör içinde "Yabancı filmlerden eğlence vergisi alınmalı. Vergiden elde edilen gelir bir havuzda toplanarak Türk filmlerinin yapımı için kullanılmalı" şeklinde sesler yükselmeye başladı. Bu şekilde düşünenlerin çıkış noktası için önceki yıllarda yabancı filmlerden eğlence vergisi alınmasından sonra Türk filmlerinin üretiminin artması oluyor.
"Yabancı filmlerden eğlence vergisi alınmalı. Vergiden elde edilen gelir bir havuzda toplanarak Türk filmlerinin yapımı için kullanılmalı" düşüncesinin oluşmasına neden olan geçmiş dönemlerdeki tablo.
Sözün özü Türk sinemasının 112 yıllık tarihi göstermektedir ki; yerli filme sağlanan her vergi indirimi doğrudan film ve izleyici sayısının artmasına neden olurken, devlet vergisel desteğini çektiğinde üretim bıçak gibi kesildi. 1948 vergi reformu olmasaydı, bugün gururla bahsettiğimiz Yeşilçam efsanesi ve 8.393 filmlik dev külliyat hiç var olamayabilirdi.
* 8.393 film: Sinema salonlarında gösterime giren uzun metrajlı film sayısı...
"Yabancı filmlerden eğlence vergisi alınmalı" düşüncesine sahip olanlar, 1948'de olduğu gibi yerli ve yabancı filmler arasındaki eğlence vergisi makasının açılmasının Türk sinemasını film açısından da izleyici sayısı açısından da bir kurtarıcı olacağını düşünüyor. Peki vergi makası açılırsa Türk sineması arzu edilen seviyeye gelecek mi? Bu sorunun cevabı iki dönemin verilerini kıyaslamaktan geçiyor.
Türk sineması yerli filmlerle yabancı filmlerin vergi oranının aynı olduğu 2010-2019 arasında büyük patlama yapmıştı. Demek ki sorun vergi oranlarının aynı olmasında değil. Yakın geçmişin verileriyle günümüzün verilerini kıyaslayacak olursak ortaya çok kritik bir soru çıkıyor; "Yeterince Türk filmi üretilemiyor mu, yoksa üretilenler sinema salonlarına yeterince izleyici çekemiyor mu?"
2010-2019 Türk Filmleri: Yıllık ortalama 113,6 olmak üzere toplamda 1.136 Türk filmi gösterime girerken kesilen bilet toplamda 313.217.512 oldu. Film başına düşen izleyici sayısı ise 275.719 olarak yaşandı.
2010-2019 Yabancı Filmler: Yıllık ortalama 234,8 olmak üzere toplamda 2.348 yabancı film gösterime girerken kesilen bilet 246.161.812 oldu. Film başına düşen izleyici sayısı ise 104.838 olarak yaşandı.
Film başına düşen izleyici sayısı açısından ise Türk filmleri lehine 170.881 gibi muazzam bir fark bulunuyor. Yapım sayısı açısından yabancı filmlere karşın 1.212 daha az olan Türk filmleri izleyici sayısı açısından pastadan %56'lık pay aldı. Sayısal fazlalığa rağmen yabancı filmlerin izleyici sayısı açısından pastadaki payı ise %44 oldu.
"Yabancı filmlerden eğlence vergisi alınmalı" düşüncesinin oluştuğu günümüzün verilerine bakacak olursak;
2022-2026 Türk Filmleri: 5 yıllık dönemde yıllık ortalama 156,2 olmak üzere 781 Türk filmi izleyicilerle buluşurken kesilen bilet toplamda 74.682.094 oldu. Film başına düşen izleyici sayısı ise 95.623 olarak yaşandı.
2022-2026 Yabancı Filmler: Yıllık ortalama 224,4 olmak üzere 1.122 yabancı film gösterime girerken kesilen bilet toplamda 79.462.352 oldu. Film başına düşen izleyici sayısı ise 70.822 olarak yaşandı.
İki dönem arasında şöyle bir hesap yaparsak;
2010-2019'a oranla 2022-2026'da gösterime giren Türk filmlerinin sayısı %37,5 oranında artmasına rağmen film başına düşen izleyici sayısı %65,3 azaldı.
Gösterime giren yabancı filmlerin sayısı ise sadece %4,4 azalırken film başına düşen izleyici sayısı %32,4 azaldı. Yani Türk filmlerinin sayısı 2010-2019'a oranla yılda ortalama 42,6 artmasına rağmen yabancı filmlerin izleyici kaybının iki katını yaşadı.
Sonuç olarak Türk filmi üretiminde bir azalma değil aksine artış olurken izleyici çekme gücü açısından ciddi bir ivme kaybedildi. Yabancı filmlerden yeniden vergi alınıp bir fon oluşturulması tartışmaları her ne kadar finansal bir can suyu arayışı olsa da, veriler gösteriyor ki asıl mesele sadece daha fazla film üretmek değil; izleyicileri nitelikli ve rekabetçi hikâyelerle buluşturacak kalıcı kültürel stratejiler geliştirmek.
Rekabetçi ve nitelikli Türk filmlerinin gösterime girmesi, izleyicinin yerli yapımlara olan ilgisini açıkça gözler önüne seriyor. Son haftalarda vizyona giren 'Gupi: Gülmeyen Kral', 'Çakallarla Dans 8: Şututgart Çıkarması' ve 'Çatlı' gibi yapımların yabancı filmlerden daha fazla ilgi görmesi bu durumu doğrularken; yakın dönemde izleyicilerle buluşacak olan '2 Aile Arasında', 'Pervaneler', 'Aşk Tesadüfleri Sever 3', 'Mutter: Bir Annenin Hatıra Defteri', 'Av. Mahsun: Ben Sana İnanıyorum', 'Kazım Koyuncu: Yarım Kalan', 'Düğün Şarkıcısı', 'Kral Şakir: 1001 Gece', 'Yol Arkadaşım 3' ve 'İstanbul Muhafızları: Büyük Kuşatma' gibi projeler bu ivmeyi daha da yukarı taşıyacak yapımlar arasında yer alıyor.
