Uzmanlar, 9 günlük ara tatilin çocukların ders eksiklerini tamamlama dönemine dönüştürülmesinin akademik baskı, başarısızlık kaygısı ve isteksizliğe neden olabileceğini bildirdi. Tatilin dengeli geçirilmesi, ikinci döneme uyum açısından önem taşıyor.
Eğitim öğretim yılının birinci dönemindeki 9 günlük ara tatilin çocukların ders eksiklerini tamamlama dönemine dönüştürülmesinin akademik baskıya, başarısızlık kaygısına ve isteksizliğe neden olabileceği bildirildi.
Tatil sürecinde yoğun ders programlarının yanı sıra uyku ve günlük rutinlerin tamamen değişmesinin de çocukların psikolojik sağlığını etkileyebileceğini ifade eden uzmanlar, bu dönemin dengeli geçirilmesinin çocukların zihinsel ve duygusal gelişimi ile okulun ikinci dönemine uyum sağlaması açısından önem taşıdığını belirtiyor.
Öğrenme ve dinlenme arasında denge
Klinik psikolog Buse Başakgil, tatillerin çocukların yalnızca derslerden uzaklaştığı değil aynı zamanda zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan yenilendiği önemli gelişim dönemleri olduğunu ifade etti.
Okul tatillerinin çocuklar için zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan yenilenme fırsatı olduğunu, tatilin akademik eksikleri tamamlama telaşıyla geçirilmesinin ise dinlenme ihtiyacını geri plana atabileceğini belirten Başakgil, "Dikkat edilmesi gereken nokta çocuğun akademik sorumluluklarından tamamen uzaklaştırılması değil, öğrenme ve dinlenme arasında sağlıklı bir denge kurulmasıdır. Tatilin başından sonuna kadar ders çalışmaya odaklanan bir program, çocuğun okul yaşamına yönelik motivasyonunu olumsuz etkileyebiliyor." dedi.
Sürekli eksiklerini tamamlaması gerektiği mesajını alan çocuğun zamanla kendi yeterliliğini yalnızca akademik başarısı üzerinden değerlendirmeye başlayabileceğini aktaran Başakgil, bu durumun başarısızlık kaygısı, performans baskısı, isteksizlik, erteleme davranışı ve okula yönelik olumsuz duyguların gelişmesine zemin hazırlayabildiğini anlattı.
Çocuğun dinlenmek istediği zamanlarda sürekli ders çalışmaya yönlendirilmesinin ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin akademik sorumluluklar etrafında şekillenmesine neden olabileceğine dikkati çeken Başakgil, çocukların oyun oynamasının ve serbest zaman geçirmesinin bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimlerine katkı sağladığını altını çizdi.
Başakgil, şöyle devam etti:
"Oyun sırasında çocuk problem çözme, alternatif düşünme, karar verme, dürtülerini düzenleme ve sosyal ilişkiler içinde karşısındaki kişinin bakış açısını anlama gibi becerilerini doğal bir ortamda deneyimler. Özellikle kuralları çocukların belirlediği, hayal güçlerini kullandıkları ve sonucun önceden belli olmadığı serbest oyunlar, yaratıcılık ve esnek düşünme becerilerinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Dinlenme de en az oyun kadar önemlidir. Beyin, öğrenme sürecinde edindiği bilgileri yalnızca aktif çalışma sırasında değil, dinlenme ve uyku süreçlerinde de işler ve pekiştirir. Özellikle yeterli ve düzenli uyku dikkat, bellek, öğrenme ve duygu düzenleme süreçleri açısından kritik önem taşır. Dolayısıyla çocuğun sürekli bir aktiviteden diğerine yönlendirildiği, boş zamanının dahi yetişkinler tarafından planlandığı bir tatil gelişimsel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalabilir."
Okula dönüş rutinini son güne bırakmayın
Sıkılmanın her zaman olumsuz bir deneyim olmadığına işaret eden Başakgil, çocukların zaman zaman sıkılmasına da alan açılması gerektiğinin altını çizdi.
Tatil sürecinin dengeli geçirilmesi gerektiğinden bahseden Başakgil, "Tatil süresince aileyle geçirilen nitelikli zaman, açık hava etkinlikleri, arkadaşlarla buluşma, kitap okuma, oyun oynama ve çocuğun kendi seçtiği aktivitelere yer verilmelidir. Akademik açıdan desteğe ihtiyaç duyan çocuklar için kısa, sürdürülebilir ve çocuğun kapasitesine uygun çalışma aralıkları planlanabilir. Ancak bu çalışmalar, tatilin tamamını kapsayan bir zorunluluğa dönüşmemelidir." diye konuştu.
Tatil boyunca uyku saatlerinin değişmesinin, gece geç saatlere kadar ekran kullanılmasının ve günlük rutinlerin ortadan kalkmasının okulun ikinci dönemine uyum sürecini zorlaştırabileceğini ifade etti Başakgil.
Çocuğun tatildeki esnek yaşam düzeninden okul temposuna geçerken zorlanabileceğini dile getiren Başakgil, "Özellikle okul döneminde akademik kaygı yaşayan, akran ilişkilerinde güçlük çeken veya okula yönelik olumsuz deneyimleri bulunan çocuklarda tatil sonrası dönüş daha hassas bir süreç olabilir. Bu nedenle okula uyum güçlüğünü yalnızca tembellik ya da isteksizlik olarak değerlendirmemek gerekmektedir. Çocuğun davranışının altında yatan duygusal ihtiyacı anlamaya çalışmak önemlidir." ifadelerini kullandı.
Başakgil, ebeveynlere tatil geçişlerinde şu önerilerde bulundu:
"Okula dönüş rutininin son güne bırakılmaması, adaptasyon sürecini kolaylaştıran önemli bir adımdır. Tatilin son iki veya üç gününde uyku ve uyanma saatlerinin kademeli olarak okul düzenine yaklaştırılması, çocukların biyolojik ritimlerinin yeniden düzenlenmesine yardımcı olabilir. Bunun yanında okulun başlamasından hemen önce yoğun ders çalışma programları oluşturmak yerine çocukların günlük rutinlerine aşamalı olarak dönmelerini sağlamak daha işlevseldir. Okul çantasını hazırlamak, ders programına göz atmak, okul arkadaşlarıyla yeniden iletişim kurmak ve ikinci dönem için küçük hedefler belirlemek, okula dönüşü daha öngörülebilir hale getirebilir."
Ebeveynin dili süreçte belirleyici
Ebeveynlerin kullandığı dilin de bu süreçte oldukça belirleyici olduğunu ifade etti Başakgil.
"Tatil bitti, artık çalışma zamanı." veya "İkinci dönemde eksiklerini kapatmalısın." gibi ifadelerin çocuğun zihninde yeniden bir baskı ve yetersizlik algısı oluşturabileceğine işaret eden Başakgil, bunun yerine yeni döneme birlikte hazırlanabileceklerini, çocuğu en çok heyecanlandıran şeyin ne olduğunu ve bu dönemde kendisi için neyi başarmak istediğini soran ifadelerle çocuğun motivasyonunun desteklenmesi gerektiğini dile getirdi.
Temel rutinleri koruyun
Klinik psikolog Gözde Tarakçı ise ara tatilde kontrolsüz ekran kullanımının uyku, hareket ve yüz yüze iletişimin yerini alması durumunda çocuklarda huzursuzluk, dikkat güçlüğü ve uykuya geçişte gecikmeye yol açabileceğini ifade etti.
Her yoğun kullanımın bağımlılık olmadığını söyleyen Tarakçı, ailelere ekran sınırlarını çocuklarıyla birlikte belirlemelerini, yatmadan bir saat önce ekranları kapatmalarını, arkadaş buluşmaları, açık hava oyunları, spor ve ailece kutu oyunları gibi alternatifler sunmalarını önerdi.
Tarakçı, "Tatilin yoğun bir ders programına dönüşmesi çocukta performans baskısını artırarak zihinsel yorgunluğa ve isteksizliğe neden olabilir ancak bu durum tek başına tükenmişlik sendromu anlamına gelmez. Oyun, yaratıcılık, problem çözme ve duygu düzenleme becerilerini, yeterli uyku ise öğrenme ve belleği destekler. Bu nedenle kısa ders tekrarlarının yanında çocuğun özgürce oynayabileceği, dinlenebileceği ve kendi seçimlerini yapabileceği zamanlar mutlaka korunmalıdır." diye konuştu.
Tatilde uyku düzeninin bozulabileceğine işaret eden Tarakçı, şunları kaydetti:
"Tatilde uyku düzeninin belirgin değişmesi, aşırı ekran kullanımı veya dinlenmeye fırsat kalmaması, okula dönüşte yorgunluk, dikkat güçlüğü ve isteksizlik yaratabilir. Ailelere, temel rutinleri korumalarını ve tatilin son günlerinde uyku saatlerini kademeli olarak okul düzenine yaklaştırmalarını öneririm. Çocuğun dönüşle ilgili duygularını dinlemek ve hazırlıkları birlikte yapmak da uyumu kolaylaştırır. Tatilin verimliliğini yalnızca yapılan ödevlerle değil, çocuğun dinlenmiş ve duygusal olarak toparlanmış olmasıyla değerlendirmek gerekir."