Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya ülkelerine gerçekleştirdiği petrol sevkiyatı, 2026 yılında rekor seviyeye ulaştı. Batılı ülkelerin uyguladığı yaptırımlar ve geleneksel deniz güzergahlarındaki güvenlik sorunları, alternatif rotalara yönelimi artırırken küresel ısınma nedeniyle Arktik bölgesinde azalan buz örtüsü de bu güzergahın önemini artırıyor.
Uluslararası enerji piyasaları araştırma kuruluşu S&P Global'in gemi takip verilerine göre, Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya'ya gönderdiği ham petrol ve petrol ürünlerinin miktarı 2026'daki seyrüsefer sezonunda 13,2 milyon varile ulaştı.
Bu miktar 2024'te 10,8 milyon, 2025'te ise 12,2 milyon varil olarak kaydedilmişti. Böylece 2026'daki sevkiyat, geçen yılın rekorunu yaklaşık yüzde 8 geride bıraktı. Rus enerji şirketi Rosneft'in Arktik bölgesindeki Vostok Oil projesinden yapılan ilk sevkiyatlar da artışta etkili oldu.
RUS PETROLÜNÜN ROTASI ASYA'YA KAYDI
Rusya'nın petrol ihracatında Asya pazarlarının ağırlığının artmasında Batılı ülkelerin yaptırımları önemli rol oynadı.
Avrupa Birliği (AB), Aralık 2022'de Rusya'dan deniz yoluyla ham petrol ithalatını, Şubat 2023'te ise petrol ürünleri ithalatını yasakladı. Bunun yanı sıra Rus petrolüne yönelik tavan fiyat uygulaması ile deniz taşımacılığı, sigorta ve finansman alanındaki kısıtlamalar, Moskova'nın ihracat güzergahlarını yeniden düzenlemesine neden oldu.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'ın ocak ayında yayımlanan makalesine göre, Asya ülkelerinin Rusya'nın petrol ihracatındaki payı 2021'de yüzde 40 seviyesindeyken 2025'te yüzde 80'e yükseldi.
Novak, Rusya'nın geçen yıl toplam 238 milyon ton petrol ihraç ettiğini, Avrupa'ya yapılan sevkiyatın ise geçmişteki 175 milyon ton seviyesinden yaklaşık 25 milyon tona gerilediğini bildirdi.
AB'nin temmuz ayında kabul ettiği 21'inci yaptırım paketi kapsamında Rusya'nın petrol ticaretinde kullanılan 41 gemi daha yaptırım listesine eklendi. Böylece yaptırım uygulanan gemi sayısı 670'i aştı.
KUZEY DENİZ YOLU SÜVEYŞ'E ALTERNATİF OLDU
Rusya'nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Yolu, Baltık Denizi'ndeki limanlardan Asya'ya yapılan petrol sevkiyatlarında Süveyş Kanalı güzergahına alternatif oluşturuyor.
Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri ile yükselen navlun fiyatları da kuzey rotasına ilgiyi artıran gelişmeler arasında yer alıyor.
S&P Global araştırmasına göre, Rusya'nın batısındaki petrol terminallerinden Doğu Asya'ya Süveyş Kanalı üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlar genellikle en az altı hafta sürüyor. Arktik güzergahında ise uygun buz koşullarında taşıma süresi yüzde 40'a kadar kısalabiliyor.
Mesafenin azalması yakıt tüketimi ve gemi kiralama maliyetleri açısından avantaj sağlıyor. Ancak buzkıran hizmetlerinin maliyeti, uygun tanker sayısının sınırlı olması ve zorlu iklim koşulları söz konusu avantajları azaltabiliyor.
KUZEY DENİZ YOLU'NDA 40 MİLYON TONLUK HEDEF
Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, Kuzey Deniz Yolu üzerinden gerçekleştirilen toplam yük taşımacılığının bu yıl 40 milyon tonu aşmasını beklediklerini duyurdu.
Lihaçev, 16 Ekim'de yaptığı açıklamada ekim ortası itibarıyla taşınan yük miktarının 35 milyon tonu geçtiğini ve bunun geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 20 artış anlamına geldiğini kaydetti.
Rusya Uzak Doğu ve Arktik Kalkınma Bakanı Aleksey Çekunkov da 11 Kasım'da yaptığı açıklamada, güzergah üzerindeki transit taşımacılığın kasım başı itibarıyla 6 milyon tona ulaştığını ve geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktığını bildirdi.
Rosatom verilerine göre, Kuzey Deniz Yolu üzerinden 2025 yılında toplam 37,2 milyon ton yük taşındı. Güzergah, petrol ve petrol ürünlerinin yanı sıra sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), maden cevheri ve konteyner taşımacılığında da kullanılıyor.
VOSTOK OIL PROJESİYLE PETROL İHRACATI ARTIRILACAK
Rusya'nın Arktik bölgesindeki en büyük enerji yatırımları arasında bulunan Vostok Oil projesinde ilk petrol sevkiyatı eylül ayında yapıldı. Sevkiyat, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katıldığı törenle duyuruldu.
Rosneft'in açıklamasına göre, Krasnoyarsk bölgesindeki petrol sahalarını Arktik kıyısında bulunan Buhta Sever Limanı'na bağlayan 790 kilometrelik petrol boru hattı devreye alındı. İlk petrol, buz sınıfı Valentin Pikul tankerine yüklendi.
Rosneft Üst Yöneticisi İgor Seçin, yıllık 100 milyon ton taşıma kapasitesine göre tasarlanan boru hattının bölgedeki petrolün uluslararası pazarlara ulaştırılmasını sağlayacağını kaydetti.
Rosatom Arktik Direktörü Vladimir Panov ise 27 Ekim'de yaptığı açıklamada, proje kapsamında Kuzey Deniz Yolu üzerinden altı sevkiyat gerçekleştirildiğini bildirdi.
ARCTİK'TE BUZ ÖRTÜSÜ AZALIYOR
Küresel ısınmanın etkisiyle Arktik bölgesindeki deniz buzlarının uzun vadede azalması, özellikle yaz ve sonbahar aylarında gemi taşımacılığı için daha elverişli koşullar oluşturuyor.
Rusya Federal Hidrometeoroloji ve Çevre İzleme Servisinin (Rosgidromet) 21 Eylül'de yayımladığı verilere göre, Arktik'teki deniz buzlarının kapladığı alan 16 Eylül itibarıyla 4,73 milyon kilometrekareye geriledi. Bu miktar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 daha düşük meydana geldi.
Ancak kuzey rotasındaki taşımacılığın genişlemesi çevresel riskleri de beraberinde getiriyor.
S&P Global Maritime Intelligence Risk Suite verilerine göre, 2025-2026 döneminde Kuzey Deniz Yolu üzerinden uluslararası müşterilere Rus ham petrolü taşıyan 28 geminin tamamı, seferleri sırasında en az bir Batılı ülkenin yaptırım listesinde bulunuyordu.
Bu gemilerden 7'sinin buz sınıfı kaydının bulunmaması, olası deniz kazaları ve petrol sızıntılarına ilişkin endişeleri artırıyor.
RUSYA'DAN 2027 İÇİN YIL BOYU TAŞIMACILIK HEDEFİ
Rusya, Kuzey Deniz Yolu'nu yalnızca belirli mevsimlerde kullanılan bir güzergah olmaktan çıkararak yıl boyunca düzenli taşımacılığa açmayı hedefliyor.
Rosatom Arktik Direktörü Vladimir Panov, 27 Ekim'de yaptığı açıklamada, Asya yönündeki düzenli sevkiyatların 2027 yılının başından itibaren yıl boyunca gerçekleştirilebilmesini amaçladıklarını bildirdi.
Yeni nükleer buzkıran Çukotka'nın gelecek yılın başında hizmete alınması planlanıyor. Bu geminin filoya katılmasıyla Rusya'nın nükleer buzkıran sayısının 9'a yükselmesi öngörülüyor.
Rusya ile Çin arasında da Kuzey Deniz Yolu üzerinden gerçekleştirilen yük taşımacılığının 2030 yılına kadar yıllık 20 milyon tona çıkarılmasını öngören bir yol haritası bulunuyor.
Panov, düzenli taşımacılığın geliştirilmesi için gemilerin seyir hızlarının artırılması, arama kurtarma kapasitesinin geliştirilmesi ve bölgedeki iletişim ile sağlık altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.