Güney Kıbrıs Rum Yönetimi Lideri Nikos Hristodulidis'in hazırladığı 19 maddelik pakette Maraş'ın iadesi, Türk askeriyle doğrudan temas kurulması ve Türkiye'nin garantörlük haklarının tartışmaya açılması talepleri yer aldı. Rum lider ayrıca Mağusa Limanı'nın AB himayesinde işletilmesini ve Crans-Montana'da başarısız olan federasyon görüşmelerine dönülmesini istedi.
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) Lideri Nikos Hristodulidis'in tek taraflı hazırladığı 19 maddelik 'öneri paketi'nin ayrıntıları ortaya çıktı.
Paketin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Birleşmiş Milletler'e (BM) sunulduğu aktarıldı. Ayrıntılar Rum gazetesi Fileleftheros'ta yer aldı.
Hristodulidis ayrıca Mağusa Limanı'nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesini, toprak ve mülkiyet konularının güvenlik ve garantilerle birlikte ele alınmasını ve 2017 yılında sonuçsuz kalan Crans-Montana görüşmelerinin yeniden temel alınmasını istedi. Paketin geçiş kapıları ve güven artırıcı önlemlerin yanı sıra Kıbrıs meselesinin siyasi ve askeri boyutlarına ilişkin talepler de içerdiği ifade edildi.
Maraş'ın iadesini istiyor
Paketteki en dikkat çekici taleplerden biri, Maraş'ın iade edilmesi karşılığında Mağusa Limanı'nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesini öngören formül oldu. Rum tarafı, 2006 yılında Finlandiya'nın Avrupa Birliği dönem başkanlığı sırasında gündeme getirilen öneriyi yeniden masaya taşıdı.
Formül, Maraş'ın statüsünün değiştirilmesini ve Mağusa Limanı'nın Avrupa Birliği gözetiminde işletilmesini içeriyor.
KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman daha önceki bir açıklamasında, Maraş'ın BM yönetimine devredilmesi karşılığında Mağusa Limanı'nın AB kontrolünde açılmasını öngören öneriyi kabul etmediğini bildirmişti.
Türk askeriyle doğrudan temas talebi
Hristodulidis'in paketinde Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM Barış Gücü gözetiminde doğrudan diyalog kurulması da talep edildi. Bu başlık, Türkiye'nin adadaki askeri varlığı ve güvenlik düzenlemeleriyle bağlantılı olarak pakette yer aldı.
Rum lider, toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük konularının birbiriyle bağlantılı şekilde müzakere edilmesini önerdi. Bu yaklaşım, Türkiye'nin 1960 Garanti Antlaşması'ndan kaynaklanan garantörlük haklarını da ilgilendiren konuların yeniden görüşülmesini öngörüyor.
Federasyon müzakerelerine dönüş istiyor
Pakette, 2017 yılında İsviçre'nin Crans-Montana kentinde sonuçsuz kalan federasyon görüşmelerinin yeniden temel alınması talebi de bulunuyor. Rum tarafı, geçmiş müzakerelerde sağlanan yakınlaşmaların yeni görüşmeler için başlangıç noktası kabul edilmesini istiyor.
Paketin son maddesi, Avrupa Birliği ile garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık'ın katılımıyla genişletilmiş bir toplantı düzenlenmesini ve kapsamlı müzakerelerin yeniden başladığının ilan edilmesini öneriyor.
Bu talepler, Türkiye ve KKTC hükümetlerinin politikasından farklılık gösteriyor. İki hükümet, federasyon arayışlarının Crans-Montana'da tüketildiğini ve çözümün iki egemen devletin varlığı temelinde ele alınması gerektiğini savunuyor.
Rum liderin 19 maddelik talep listesi
Rum basınında yayımlanan pakette şu maddeler yer aldı:
1 - Akıncılar geçiş noktasının açılması ve Aşağı Pirgo sakinlerinin Erenköy üzerinden geçişine imkân sağlanması.
2 - Kambo-Bağlıköy-Gemikonağı güzergâhının geçiş amacıyla kullanılması.
3 - İki toplumlu Imagine eğitim programının yeniden başlatılması.
4 - Maraş’ın iade edilmesi ve Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesi.
5 - Her iki tarafta mayın tehlikesi bulunduğundan şüphelenilen 70’er bin metrekarelik alanın temizlenmesi.
6 - Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM gözetiminde doğrudan diyalog kurulması.
7 - Pile konusunda hazırlanan iki anlaşma belgesinin uyumlaştırılması.
8 - Restore edilen kiliselere serbest erişim sağlanması ve GKRY’deki camilere ziyaretlerin artırılması.
9 - Yol tabelalarında Yunanca yer adlarının yeniden kullanılması.
10 - Gençlik, kültürel miras ve sivil toplum konularında ortak toplantılar düzenlenmesi, doğal afetler için yeni bir çalışma grubu oluşturulması.
11 - Pile’de düzenlenen iki toplumlu festivale ortak katılım sağlanması.
12 - Toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük başlıklarının çapraz müzakere yöntemiyle ele alınması.
13 - Crans-Montana dahil geçmiş görüşmelerde sağlanan yakınlaşmaların yeni müzakerelerin temeli olarak kabul edilmesi.
14 - Dipkarpaz’daki okulun restore edilmesi ve eski Kooperatif Bankası binasının kültür merkezi olarak tahsis edilmesi.
15 - Maronit toplumuna ait üç kilisenin restore edilmesi ve anaokuluna öğretmen atanması.
16 - Ermeni Manastırı’nın restore edilmesi.
17 - BM kontrolündeki ara bölgede ihlal olarak nitelendirilen faaliyetlerin sona erdirilmesi.
18 - Türk ve Rum toplumları arasında dostluk futbol karşılaşmaları düzenlenmesi.
19 - Liderlerin iki günlük toplantısının ardından Avrupa Birliği ve garantör ülkelerin katılımıyla genişletilmiş görüşmeler gerçekleştirilmesi ve kapsamlı müzakerelerin yeniden başladığının ilan edilmesi.
Erhürman, Maraş-Mağusa formülünü reddetmişti
Erhürman, Hristodulidis'in Maraş ve Mağusa Limanı'na ilişkin önerisinin yeni olmadığını belirtmişti. Aynı formülün 2006 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat tarafından da reddedildiğini hatırlatan Erhürman, Maraş'ın BM yönetimine devredilmesi karşılığında Mağusa Limanı'nın AB kontrolüne alınmasını dengeli bir öneri olarak görmediğini ifade etmişti.
Türkiye ve KKTC'nin iki devletli çözüm politikası
Türkiye ve KKTC hükümetleri, Kıbrıs meselesinde federasyon temelindeki çözüm arayışlarının 2017 yılında Crans-Montana'da sonuçsuz kaldığını belirtiyor. İki hükümet, adadaki iki ayrı devletin egemen eşitliğinin ve eşit uluslararası statüsünün kabul edilmesi gerektiğini savunuyor.