Medicana International İstanbul Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Cengizhan Yiğitler, pankreasın karın içinde derin bir bölgede bulunması nedeniyle pankreas kanserinin çoğunlukla ileri evrede teşhis edildiğini kaydetti.
Pankreas kanseri erken dönemde belirgin şikayetlere yol açmayabiliyor. Medicana International İstanbul Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Cengizhan Yiğitler, ciltte ve göz aklarında sararma ile vücutta kaşıntının önemli işaretler arasında yer alabildiğini dile getirdi.
Hastaneden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Yiğitler, pankreasın karın içinde derin bir bölgede bulunması nedeniyle hastalığın çoğunlukla ileri evrede teşhis edildiğini ifade etti. Erken dönemde hastalığa özgü bulgular sınırlı kaldığı için tanı güçleşebiliyor.
Baş kısmındaki tümörler sararmaya yol açabiliyor
Yiğitler, pankreasın baş kısmındaki tümörlerin safra yoluna baskı yaparak ciltte ve göz aklarında sararmaya, vücutta kaşıntıya ve bilirubin yüksekliğine neden olabildiğini altını çizdi. Diğer belirtilere gelince, Yiğitler, "İştahsızlık, halsizlik, kilo kaybı, bulantı, kusma ve ağrı kesicilere yanıt vermeyen sırt ağrısı da görülebiliyor. Erken evrede belirgin klinik ya da laboratuvar bulgusu bulunmayabilir. Yakınmalar kişiden kişiye değişebiliyor ve bu durum tanıyı geciktirebiliyor." ifadelerini kullandı.
Pankreas tümörlerinin fizik muayeneyle saptanmasının güç olduğuna işaret eden Yiğitler, hastalığın özgül yakınmalara yol açmadan şişkinlik, gaz ve hazımsızlık gibi sindirim sistemi şikayetleriyle ortaya çıkabildiğini aktardı. Mide çıkışında veya bağırsaklarda tıkanıklık gelişmesi halinde bulantı ve kusma görülebilir.
Tek başına tanı koyduran bir kan testi yok
Pankreas kanserini tek başına kesin olarak gösteren özgül bir kan testi bulunmuyor. Yiğitler'e göre CA 19-9 ve CEA gibi tümör belirteçleri bazı hastalarda normal çıkabiliyor, kanser dışı bazı hastalıklarda ise yükselebiliyor.
Tanıda kullanılan bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) görüntüleme, kitlenin ve hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Yiğitler, "Ultrasonografi ve endoskopik ultrasonografi de kullanılabiliyor, gerekli durumlarda biyopsiyle tanı kesinleştiriliyor. Tümör belirteçleri tek başına tanı koydurmuyor. Sonuçların görüntüleme ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor." diye konuştu.
Yüksek risk grubunda kimler değerlendiriliyor?
Yiğitler, tümörün pankreastaki yerine göre tanı zamanının değişebildiğini anlatarak şunları kaydetti:
"Pankreasın baş kısmındaki tümörler ana safra yoluna bası yaparak sarılığa neden olabiliyor. Bu sayede gövde ile kuyruk bölgesindeki tümörlere kıyasla daha erken fark edilebiliyor. Gövde ve kuyruk kısmında yerleşen tümörler ise çevre dokulara yayılana kadar belirgin yakınmalara yol açmayabiliyor. Bu anatomik farklılık pankreas kanserinin tanı zamanını etkileyebiliyor. Genel toplumda pankreas kanseri için pratik ve maliyet etkin bir tarama yöntemi bulunmuyor. Birinci derece yakınında pankreas kanseri olanlar, ailesinde meme, yumurtalık veya kolon kanseri görülenler ve bazı kalıtsal kanser sendromlarına sahip kişiler yüksek risk grubunda değerlendirilebiliyor."
Sigara, obezite ve ileri yaş da hastalıkla ilişkili risk faktörleri arasında yer alıyor. Yiğitler, BRCA1, BRCA2, TP53, CDKN2A ve PALB2 gibi genlerdeki değişikliklerin bazı kişilerde riskle bağlantılı olabildiğini ifade etti.
Riskli aile öyküsü bulunan kişilerin genetik risk açısından değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Yiğitler, bu kişilerin genetik danışmanlık almasının ve takip planlarının kişisel risklerine göre oluşturulmasının önemine değindi.
Kanda dolaşan DNA profilleri inceleniyor
Yiğitler, "Son yıllarda pankreas kanserinde tanı ve genetik araştırmalar amacıyla kanda dolaşan çoklu gen DNA profilleri inceleniyor. Bu profillerin tanı sürecinde ve tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesinde kullanılabileceğine ilişkin araştırmalar bulunuyor. Bu alandaki çalışmalar sürüyor." dedi.
Radyolojik görüntülerde henüz belirgin bulgu vermeyen çok erken dönem tümörlerin saptanması için yapay zeka destekli çalışmalar yürütülüyor.
CA 19-9 düzeyi düşük olan ya da bu belirteci üretmeyen hastalarda da tedavi yanıtını değerlendirecek modellerin araştırıldığını belirten Yiğitler, "CA 19-9 üreten hastalardan elde edilen verilerle geliştirilen modellerin bu belirteci üretmeyen hastalarda da kullanılabilmesi inceleniyor. Yapay zeka uygulamalarının tanı ve tedavi süreçlerine katkısına yönelik çalışmalar sürüyor. Pankreas kanserinde erken tanı ve doğru risk değerlendirmesi için şüpheli belirtilerin sağlık uzmanları tarafından değerlendirilmesi önem taşıyor." değerlendirmesinde bulundu.