Bu yazıyı yazmamın nedeni R.T. Erdoğan’ın 30 Ekim 2026 tarihli gazetelerde yer alan “Önümüzdeki dönemi Türk asrı yapacağız!” iddiası. Erdoğan bu hayırlı işi tek başına yapacaksa başka, nasıl yapacağını kesinlikle sormam ama Türkiye ile nasıl yapacağını söylemek istiyorsa durum başka, o zaman ısrarla sorarım:
Başta Rusya olmak üzere bazı Slav kökenli ülke vatandaşlarının soyadlarının sonunda bulunan “-of, -ov, -ev” gibi eklerin, bağımsızlıklarının üzerinden bunca yıl geçmesine karşın, Türk kardeşlerimizin adlarında ne işi var? Ne biçim Türk bunlar? Teessürlenip teessüf mü edelim?
Önce Asya’daki Türk devletlerinin başındaki liderlerin (cumhurbaşkanlarının) adlarını yazalım ve öğrenelim. Kazakistan: Kasım Cömert Tokayev; Özbekistan: Şevket Mirziyoyev; Kırgızistan: Sadır Caparov; Türkistan (devlet başkanı): Serdar Berdimuhamedov; Azerbaycan: İlham Aliyev.
Kendimiz sorup kendimiz yanıtladıktan sonra Azerbaycan dahil Asya Türk devletlerini “laik düzen”i benimseyip kabul ettikleri için kutlayalım.
Azerbaycan ve Orta Asya’daki (Asya) bağımsız Türk devletleri günümüzde Latin ve Kiril alfabelerini kullanmaktadır. Ayrıca Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), üyeler arasındaki iletişimi güçlendirmek amacıyla 34 harfli ortak Türk alfabesi üzerinde anlaşma sağlamışlar. Kendilerini övelim ve kutlayalım!
Ülkelere ve bölgelere göre güncel durum Vikipedi’ye göre şu şekildedir:
Azerbaycan: Kullandığı alfabe: Latin alfabesi (Özel Azerbaycan alfabesi/ Azərbaycan əlifbası)/(İyi de harflerin evrensel adı alfabe değil de Arap əlifbası).
Tarihsel süreç: Tarihte Arap alfabesi ve Sovyetler döneminde Kiril alfabesi kullanılmış, 2001 yılından itibaren Latin alfabesine geçiş tamamlanmıştır.
Kazakistan: Kullandığı alfabe: Kiril alfabesi.
Tarihsel süreç ve gelecek: Bölgede Sovyetler Birliği’nden bu yana Kiril alfabesi kullanılmaktadır. Ancak Kazakistan, Kiril alfabesinden Latin alfabesine kademeli olarak geçiş planı yürütmekte ve 31 harfli yeni Latin alfabesi hazırlıklarını ve geçiş takvimini sürdürmektedir.
Özbekistan: Kullandığı alfabe: Latin alfabesi (kademeli reform süreci devam etmektedir).
Tarihsel süreç ve gelecek: 1993’ten beri resmi olarak Latin alfabesi kabul edilmiş olsa da Kiril alfabesi de yaygın kullanılıyordu. 2026 yılında kabul edilen yeni yasa ile alfabedeki çift harf kombinasyonları (ch, sh vb.) yerine tek karakterler (ç, ş vb.) getirilerek ortak Türk alfabesi ile uyumlaştırılmasına karar verilmiştir.
Kırgızistan: Kullandığı alfabe: 36 harfli Kırgız Kiril alfabesi.
Tarihsel süreç: Ülkede resmi olarak Kiril alfabesi kullanılırken Çin’de yaşayan Kırgızlar Arap alfabesini kullanmaktadır. Ülkede zaman zaman Latin alfabesine geçiş tartışılsa da mevcut durumda Kiril alfabesi kullanılmaya devam etmektedir.
Türkmenistan: Kullandığı alfabe: Latin alfabesi.
Tarihsel süreç: Bağımsızlığın ardından (1990’ların başında) Kiril alfabesinden tamamen Latin alfabesine geçiş yapmıştır.
Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde oluşturulan Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, Türkiye (29 harf) ve diğer Türk cumhuriyetlerinin alfabelerini temel alarak 34 harfli ortak Türk alfabesi üzerinde uzlaşmıştır. Bu ortak alfabede Türkiye’deki 29 harfe ek olarak Ä, N, U, Q, X harfleri yer almaktadır.
***
Hayırsever Vikipedi’ye “Türk devletleri birlikte ne yapabilirler?” diye sordum. Gelen yanıt şöyle: Türk devletleri, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çatısı altında egemenlik haklarını devretmeden ekonomik, jeopolitik, kültürel ve askeri alanlarda küresel bir güç odağı oluşturacak ortak stratejiler uygulayabilirler.
Türk devletlerinin ortaklaşa yapabileceği temel projeler:
1. Ticaret ve yatırım ortaklıkları: Ortak yatırım fonu; ortak e-ticaret platformu; gümrük, ticaret ve pasaport entegrasyonu.
2. Lojistik ve enerji koridoru (TransHazar): Hazar geçişli Doğu-Batı orta koridoru. Çin ile Avrupa arasındaki yük taşımacılığını, Rusya’yı baypas ederek Türk dünyası üzerinden (TransHazar güzergâhı) ulaştırma projeleriyle hızlandırabilirler. Enerji arz güvenliği: Orta Asya’nın zengin doğalgaz ve petrol kaynaklarının Türkiye üzerinden Avrupa ve dünya pazarlarına güvenli ve ortak hatlarla aktarılması sağlanabilir.
3. Eğitim, bilim ve teknoloji. Ortak müfredat ve alfabe.
4. Savunma ve güvenlik işbirliği: Ortak üretim, Ar-Ge çalışmaları ve teknoloji transferi.
5. Kültür, ve turizm işbirliği; ortak müze kartı.
6. Spor ligleri entegrasyonu
7. Kültürel diplomasi: Medya, sinema ve enformasyon alanlarında ortak yapımlar...
Yazının adını “Nasıl olacak bu iş?” koymama bakmayın. Ol(a)mayacağını çok iyi biliyorum! Yüzyıllarca Rus ve Çin boyunduruğunda yaşayıp Türklük bilincini mayalandıramayan, “Kıbrıs sorunu”nda Yunanistan’a ve Kıbrıs Rumlarına karşı Türkiye’yi desteklemeyen, kendi aralarında bir üniter ya da federatif bir devlet kuramayan yığışımla ortaklaşa hiçbir şey (iş) olamayacağını çok iyi biliyorum gardaş! Meğer ki RTE’nin elinde bir büyülü değnek olmasın! Olsaydı ilkin kendisi için kullanırdı.
