Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) Ankara Zirvesi ve dönem başkanlığının Türkiye’ye geçmesiyle birlikte, Avrasya jeopolitiğinde dengeleri değiştiren kritik bir diplomatik satranç yaşandı. Moskova yönetiminin teşkilata gözlemci üye olma isteğine, Ankara tarihi bir diplomatik karşılıkla yanıt verdi.
Zirvede Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in Rusya’nın TDT’ye gözlemci üye olarak dahil edilmesini gündeme getirmesinin ardından, Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov teklife destek vererek "Rusya’da tarihi olarak Türk halklarının yaşadığı pek çok bölge var, bizim bu teşkilata katılmamız son derece doğal olur" açıklamasında bulunmuştu. Yaklaşık 12 milyonu aşan ve nüfusun yüzde 9’una tekabül eden Türk kökenli nüfusu gerekçe gösteren Moskova’nın bu hamlesine, Türkiye kural ve şart hatırlatmasıyla set çekti.
Ankara cephesinden gelen yanıtta, teşkilatın 2021 İstanbul Zirvesi’nde karara bağlanan tüzüğü hatırlatıldı. Yapılan açıklamada, gözlemci üye statüsü kazanabilmek için Türk dillerinden birinin başvuran ülkenin tamamında "resmi dil" statüsünde olması gerektiği vurgulandı.
Asıl diplomatik manevra ise Rusya Federasyonu bünyesindeki özerk Türk cumhuriyetlerinin durumu üzerinden geldi. Tataristan, Saha (Yakutistan), Altay, Tuva ve Çuvaşistan gibi cumhuriyetlerin, 2015 yılındaki uçak krizinin ardından Moskova tarafından TÜRKSOY ile bağlarının tek taraflı olarak askıya alındığını anımsatan Türkiye, masaya net bir talep koydu: Rusya’nın bünyesindeki Türk nüfusu gerekçe göstererek masada yer almak istemesi durumunda, öncelikle 2015’ten bu yana uygulanan yasağın kaldırılması ve söz konusu topluluklarla kültürel temasların yeniden tesis edilmesi gerekiyor.
Yaşanan bu gelişme, diplomatik kulislerde 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan bu yana şekillenen tarihi süreçle kıyaslanıyor. 18. yüzyılda Çarlık Rusyası’nın Osmanlı sınırları içindeki Ortodoksların hamiliğini öne sürerek müdahale alanı açtığı, Osmanlı’nın ise Kırım’daki soydaşlarıyla bağı halifelik üzerinden korumaya çalıştığı tarihi süreç, bugün Türk Devletleri Teşkilatı’nın artan jeopolitik ağırlığıyla yeni bir boyuta evrildi.
İç işlerine müdahale prensibinden uzak durarak kurumsal ve kültürel meşruiyet zemininde hareket eden Ankara, Moskova’nın teşkilata yaklaşma arzusunu, Rusya içindeki soydaş toplulukların kültürel haklarının ihyası için diplomatik bir koz olarak değerlendirmiş oldu.
