Son yıllarda giderek derinleşen derinleşen barınma ve kira krizine karşı kurulan Kiracılar Sendikası ilk toplantısını gerçekleştirdi.
Bostancı'da Birleşik Metal-İş Sendikası'nın konferans salonunda yapılan toplantıya vatandaşların yanı sıra siyasi parti, sendika, sivil toplum kuruluşları ve demokratik kitle örgütlerinin temsilcilerinin de katıldı.
Sendikanın kurucu üyelerinin barınma krizinin farklı boyutlarına ilişkin konuşmalar gerçekleştirdiği toplantının toplantının moderatörlüğünü ve açılış konuşmasını sendikanın kurucu üyelerinden avukat Elif Yücel yaptı.
Yücel açılış konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
HABAŞ İŞÇİSİNİN SÖZÜNÜ ANIMSATTI: "HER GÜN 12, 16, 17, 20 SAAT ÇALIŞTIRILIYORUZ NE KİRAYA YETİYOR, NE ÇOLUK ÇOCUĞA..."
“Geçtiğimiz günlerde HABAŞ’ta yaşanan işçi katliamında yaşamını yitiren işçi arkadaşları anıyor, yakınlarına başsağlığı diliyoruz. Olayın ardından bir işçinin şu acı aykırışı aslında hepimizin yaşadığı gerçeği ortaya koyuyor: Her gün 12, 16, 17, 20 saat çalıştırılıyoruz ne kiraya yetiyor, ne alışverişe, ne çoluk çocuğa yetiyor; insan gibi yaşamak istiyoruz. Buna kader demeyelim artık. Bir yanda saatlerce çalışmasına rağmen aldığı ücretle geçinemeyen emekçiler, diğer yanda giderek ağırlaşan yaşam koşulları. Durum böyleyken işçi mücadelesiyle barınma mücadelesi birbirinden ayrı düşünülemez. Çünkü mesele yalnızca bir ev bulmak değil, emeğimizin karşılığıyla insanca yaşayabilmektir. Yüksek kiralar, tahliye baskıları, güvencesiz sözleşmeler ve yaşadığımız mahallelerden uzaklaşmak zorunda kalmamız, bugün pek çoğumuzun ortak sorunları. Ancak bu sorunlar çoğumuz zaman bireysel meseleler olarak ele alınıyor ve hepimiz kendi çözümümüzü bulmaya çalışıyoruz. Oysa barınma sorunu kişisel değil, sistemsel bir sorundur. Çözümü de bireysel değil, ortak mücadelededir.”
Açılış konuşmasının ardından konuşan, sendikanın kurucu üyelerinden çevre mühendisi Çağla Aydın barınma krizinin yansımalarına, nedenlerine değindi, barınma krizine karşı mücadeleye ilişkin dünyadan örnekler verdi.
"GİDECEK YERİ OLMADIĞI İÇİN OTOBÜSTE UYUYAN ÖĞRETMENİN HAYATINI HAYBETTİĞİNİ GÖRDÜK"
“Barınma sorunu artık hayatımızı nasıl sürdüreceğimizi, hatta sürdürüp sürdüremeyeceğimizi neredeyse belirleyen bir konu haline gelmiş durumda” diyen Aydın şöyle konuştu:
“Daha dün haberlerde gidecek yeri olmadığı için otobüste uyuyan bir öğretmenin hayatını kaybettiğini gördük. Yine bu yılın başında Kağıthane'de kirasını ödeyemediği için evinden çıkartılan Cemal Ertürk, soğuktan korunmak için girdiği otomobilde çıkan yangında hayatını kaybetti. Adana'da tadilat nedeniyle evden çıkartılan 72 yaşındaki Faruk amca yeni bir ev tutamadığı için köprünün altında yaşamaya başladı. Bunlar basına yansıyan sadece birkaç örnek ve bizim haber ve veri diye izlediğimiz şeyler aslında insan hayatları. Türkiye'de her gün ortalama bir kadının öldürüldüğünü biliyoruz ve kadınlar yüksek barınma masrafları sebebiyle aslında şiddet gördükleri evlerden ayrılamaz hale geliyorlar. Emekçiler açısından da kazandığı gelirin büyük çoğunluğunu barınmaya ayırdığını biliyoruz. Uzun saatler çalışılarak kazanılan asgari paraların da büyük çoğunluğu barınmaya gittiğinde bunu hayatımızdaki diğer alanlardan kısmak zorunda kalıyoruz. Eğitimden, sağlıktan, güvenli, sağlıklı gıdadan kısarak yaşamak zorunda kalıyoruz.
Peki aslında nasıl oldu da bu ev dediğimiz yani aslında barınma ihtiyaçımız olan ev bugün bu kadar kaybetme korkusuyla yaşadığımız bir yere dönüştü? Bir tarafta yüzlerce yeni siteler, rezidanslar yapılırken bir yandan biz her geçen gün daha çok barınma sorunuyla karşı karşıya kalıyoruz.
Yaşadığımız sorunu sadece bir arz talep dengesiyle ya da konut yetersizliğiyle açıklamak zaten mümkün değil. Bu kadar çok inşaat olurken bu barınma krizinin azalıyor olması gerekirdi böyle olsaydı.
Aslında bunun en önemli sebeplerinden bir tanesi, konut Türkiye'de de her zaman aslında bir yatırım aracıydı ama özellikle 80'lerden ve somut uygulamalar açısından 2000'lerden sonra adına neoliberalizm dediğimiz yeni bir süreçle birlikte aslında bütün temel haklarımızın giderek özelleştirildiği ve bir yatırım aracına, para getirecek bir gelir getiren aracı dönüştürülmesiyle birlikte aslında bu krizi daha belirgin biçimde yaşar hale geldik. Bugün bunun aslında biraz daha sonuçlarıyla karşılaşıyoruz."
Daha çok konut üretilmesinden ziyade üretilen konutların nasıl değerlendirilmesi ile ilgili bir problem olduğunu savunan Aydın şöyle devam etti:
"Çünkü bu kadar çok inşaat var ancak bu inşaatların çok büyük bölümü yatırım aracıyla kullanıldığı zaman ihtiyaç sahiplerinin buralarda yeniden bir konut edinme ihtimali zaten olmuyor ve biz bu hani konut hakkını sadece bir mülk üzerinden de tartışmıyoruz. Burada öncelikli olarak yapılıyor olması gereken konutun bir yatırım aracı olmaktan çıkartılıyor olmasına ihtiyacımız var.
"750-800 BİN KONUT MİRAYA BİLE VERİLMEDEN BOŞ VURUYOR"
En son (İstanbul Planlama Ajansı) verilerde 750 binlerde boş konut tahmin ediliyordu örneğin İstanbul için. Bir sürü insanın yaşayacak yer bulamadığı, öğrencilerin artık üniversite tercihlerini buna göre yapmak zorunda kaldığı bir yerde 750-800 bin tane konutun kiraya bile verilmeden boş duruyor olması aslında bu eşitsizliğin kendisini gösteriyor. Bu noktada halihazırda ikiden fazla konutu olan, üçten fazla konutu olan ve aslında giderek artan sayıda konutlara dair özel yaptırımların uygulanıyor olması gerekiyor ki aslında konut bir yatırım aracı olmasın. Ve beraberinde insanların barınabileceği alan sayısının artıyor olmasına ihtiyaç var."
İspanya'da Mari Carmen'in evinden çıkarılmasıyla başlayan toplumsal hareketi de anımsatan Aydın, sözlerini "Dünyanın birçok yerinde de benzer şeylerle karşı karşıya kalıyoruz. İspanya'da Mari Carmen'in evinden çıkartılması ile birlikte bir halk hareketine dönüşen ve 2 gün önce işçi sendikalarının bir genel göreve götürdüğü süreç oldu. Portekiz'de 30 farklı şehirde aynı anda barınma hakkı için insanlar sokaklara çıktı; Berlin'de, New York'ta artık seçim sonuçlarını belirleyen bir yerde duruyor barınma hakkı. Çünkü aslında bu bir talepten ziyade bizim hayatımızı sürdürebilmek için çok asgari ihtiyaçlarımız. Barınma en temel haklardan biri ve herkesin insanca yaşayacağı barınacağı bir mekana ihtiyacı var. Bu talebi daha yüksek sesle ve daha güçlü dillendirmek üzere bugün yan yanayız." diye tamamladı.
"2019'DA ASGARİ ÜCRETLE ÖDENEBİLEN BİR KİRA BUGÜN 1.7 ASGARİ ÜCRETLE ÖDENEBİLİYOR"
Sendikanın kurucu üyelerinden şehir plancısı Fatma Eryıldız, Türkiye’de ev sahibi olma idealinin neredeyse imkansız hale gelmesiyle sayısı artan kiracıların yaşadığı krizin nedenlerine ilişkin istatistiksel verileri aktardı. TÜİK rakamlarına göre ülke genelinde kirada oturanların oranı 2012’de yüzde 20 ile en düşük seviyedeyken bugün bu oranın yüzde 28 olduğunu belirten Eryıldız şu verileri paylaştı:
“2019'dan buraya son 5-6 yıla baktığımız zaman kiralar ücretler karşısında eriyor. 2019'da asgari ücretle ödenebilen bir kira bugün 1.7 asgari ücretle ödenebilir bir kiraya denk geliyor. İstanbul'da ortalama aylık kira 50 bin lira. Asgari ücret 28 bin... Yıllık kira artış oranı yüzde 48; aslında resmi rakam yüzde 31 ama ev sahipleri bunun çok üstünde artışlar yapıyorlar. Asgari ücret artışı da yüzde 27...
Evet dünyada barınma krizi yaşanıyor. Türkiye'de apayrı yaşanıyor. Avrupa ülkelerinden de İspanya'dan da daha derin yaşıyoruz bunu. OECD rakamlarına göre en fazla kira artışı olan ülke de biziz, kira- hane halkı geliri oranına da baktığımızda 35 ülkeden 34’üncü sıradayız.
Avrupa'da siz eğer gelirinizin yüzde 40'ından fazlasını kiraya veriyorsanız, buna çok büyük yük, taşınamayacak kadar yük deniyor. Ve bugün resmi istatistiklere göre Türkiye'de 9 milyon kiracı hane gelirinin yüzde 40'ından fazlasını kiraya veriyor durumda. Yani en az bu 9 milyon hane çocuğun eğitiminden kısıyor, sağlık ihtiyacını karşılayamıyor, beslenmesinden kısıyor demek anlamına geliyor.
"İSTANBUL EMEĞİN BAŞKENTİ OLDUĞU GİBİ KRİZİN DE BAŞKENTİ"
İstanbul emeğin başkenti olduğu gibi krizin de başkenti. Bu kriz İstanbul genelinde yaşanıyor ama İstanbul'un her yerinde de aynı yaşanmıyor. Yüzde 50'nin üzerinde kira artışları var. Özellikle Fatih'te yüzde 71, Bağcılar'da yüzde 77, Zeytinburnu'nda yüzde 71. Yani bir yılda yüzde 70'in üzerinde kira artışı yaşanıyor. TEFE- TÜFE’nin üstünde kira artışları yaşanıyor. Altında olan bir Silivri var, Çekmeköy var, Şile var İstanbul'un çeperlerinde. Ülkede, istatistiklere göre kiracıların yüzde 20'si evini ısıtamıyor. Yüzde 40'ı bir tadilat ihtiyacı olduğunda evini tadilat da ettiremiyor.”
"SORUN MİLYONLARIN SORUNU"
Sendikanın kurucu üyelerinden şehir plancısı Bilge Avcı da sendikaya ve sendikanın yürüteceği faaliyetlere ilişkin konuşma gerçekleştirdi. “Kiracılar, yardıma muhtaç bir azınlık değil, işçi, memur, öğrenci, emekli, esnaf, yani bu ülkenin büyük bir kısmı. Bu sorun birkaç kişinin değil milyonların sorunu” diyen Avcı şöyle konuştu:
“Ülkede yeterince sınıf yokmuş ve bunlar yeterince çatışmıyorlarmış gibi kiracı ve ev sahibi diye iki yeni sınıf daha da yaratıyorlar. Bir taraf sadece kağıt üzerindeki sözde yasal korumalarla hiçbir ev sahibine uymadığı sözde yasal kiracılardan, süresiz tahliye taahhütnameleriyle tek başına mülk sahiplerine karşı kullanamadığı sahte haklarla dizginlenirken evsiz insanlar ve insansız evler aynı kentte yan yana duruyor.
Barınmayla alakası kalmamış, birilerinin zenginleşme ve sömürü aracı olarak kullandığı, finansallaşmış konutlar için bir taraf diğer tarafa köle olsun isteniyor. Ev sahibi dernekleri sosyal medyada yorumlarımıza doluşmuşlar. Herhalde biz kölelerin gelip ellerini zorla ellerinden alacağımızı falan zannediyorlar. Ama biz çok daha büyük düşünüyoruz.
"SİSTEMİ DEĞİŞTİRMEK İÇİN YOLA ÇIKIYORUZ"
Biz sistematik olmayan hiçbir sorunun bu kadar büyümeyeceğini biliyoruz. Biz, kiralık ev arayanları, evsiz kalma riski taşıyanları, barınamadığı için ailesinin yanında yaşayan ya da ailesinin yanına dönmek zorunda kalanları, sırf karşılayabileceği bir evde oturabilmek için her gün işine kilometrelerce yol gidip saatlerini yolda heba edenleri kapsıyoruz. Kiracılar sendikası olarak da bu sistemi değiştirmek için hepimizin hayatını işgal eden sistematik sorunlarla örgütlü mücadele etmek için bu yüzden yola çıkıyoruz.
Bir kiracılar derneği de kurabilirdik ancak biz kiracılar sendikasını kurmayı tercih ettik. Dernekler hizmet sunar ya da dayanışma yürütür. Sendika ise bir tarafın karşı taraflı olan ilişkisinin gücünü değiştirir. Sendika sendika yapan tek tek güçsüz olanların toplu halde güçlü olmasıdır. Sendika gücünü masaya oturma gücünden alır. Kiracılar sendikasının karşısında da masaya oturabileceği bir taraf var: Kirayı belirleyen tahliye tehdidini elinde tutan, depozitoyu bekleten ilişki ve bu ilişkiye izin veren sistematik yapı... Mülk sahibi karşısında savunmasız ve yalnız bir kiracı değil, örgütlü kiracıların sendikasını bulur.”
Avcı sendikanın, kiracıların talepleri için mücadelenin yanı sıra barınma sorununa yönelik kiralık sosyal konutlar, boş konutların değerlendirilmesi, çoklu konut sahiplerinin kademeli olarak vergilendirilmesi, turistik kiralamaların mahallelerin mahallelerin barınma ihtiyacına göre kısıtlanması gibi alanlarda da mücadele yürüteceğini kaydetti.
Toplantıda, katılımcılar arasında bulunan DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek’e de bir konuşma gerçekleştirdi.
