Külliye bahçesinde yapılan küçük bir nikâh organizasyonunun fotoğrafı sosyal medyada günlerdir konuşuluyor. Tartışma, tarihî camilerin ve külliyelerin nasıl kullanılacağı sorusunu yeniden gündeme getirdi.
İstanbul’daki Nuruosmaniye Külliyesi’nin bahçesinde yapılan küçük çaplı bir nikâh organizasyonu, sosyal medyada tartışma konusu oldu. Kapalıçarşı’nın hemen yanında bulunan külliyede çekilen fotoğrafın X’te paylaşılmasının ardından bazı hesaplar görüntüyü “şatafatlı düğün” olarak sundu.
Organizasyonun caminin içinde ya da avlusunda değil, külliyenin bahçesinde yapıldığı aktarıldı. Tartışma kısa sürede iki karşıt görüşe ayrıldı. Bir kesim camilerde bu tür etkinliklerin yapılmaması gerektiğini savundu. Diğer kesim ise bu mekânların tarihte yalnızca ibadet yeri olmadığını ifade etti.
Külliye yalnızca ibadet mekânı değildi
1755'te tamamlanan Nuruosmaniye Külliyesi’nde cami dışında medrese, kütüphane ve aşhane-imaret de yer alıyordu. Yani yapı, şehir hayatının merkezinde çok yönlü bir işleve sahipti. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed döneminde de mescitlerin eğitimden istişareye, elçi kabulüne kadar pek çok amaçla kullanıldığı hatırlatılıyor.
Dünyadan örnekler
Başka ülkelerde de benzer uygulamalar var. Bosna’da İslam Topluluğu, masrafları düşürmek ve gençleri evliliğe teşvik etmek amacıyla Saraybosna’daki camide 60 çiftin toplu dini nikâhını gerçekleştirdi. Bosna’da bir Nakşi tekkesinde de nikâh yapıldığı görüntülere yansıdı. Endonezya’da ise Din Bakanlığı camilerde iki ayda bir ücretsiz toplu nikâh düzenliyor.
Bu ülkelerde uygulamanın ayrıcalık değil, toplumsal hizmet olarak kurgulandığına dikkat çekiliyor.
Kilise örneği
İstanbul’daki kiliselerde ise Hristiyan vatandaşlar nikâhlarını bugün de davetlilerin huzurunda kıyıyor. Mekânın düzenine ve kılık kıyafet kurallarına uyuluyor, bu uygulamalar tartışma konusu yapılmıyor. Tartışmanın özünün de kural ve edep olduğu ifade ediliyor.
Prof. Dr. Ahmet Temel: “Cevazı konusunda sıkıntı görmüyorum”
İslam hukuku, fıkıh usulü ve İslam aile hukuku alanlarındaki akademik çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Ahmet Temel, konuya tarihi uygulamalar üzerinden yaklaştı. Temel, şunları dile getirdi:
“Osmanlı kültüründe, Selçuklu döneminde, daha geriye gidersek Endülüs’te, Emeviler ve Abbasiler zamanında, bildiğim kadarıyla velime kısmı çoğunlukla caminin harim denilen bölümlerinde yapılmıyor, dışında yapılıyor.”
Bugün bunun mümkün olup olmayacağı sorusuna ise şu yanıtı verdi:
“Malezya ve Balkan örneklerinde gördüğümüz gibi, ibadetin huşûunu ya da kutsallığını bozmayacak şekilde, herkese açık ve belli kurallar dahilinde yapılırsa bence yapılmasında bir mahsur yok. Caminin dışında, külliyenin içinde uygun bir mekân varsa bunun cevazı konusunda bir sıkıntı olacağı kanaatinde değilim.”
Üç şart önerisi
Yorum kapsamında, Osmanlı mirası mekânlarda belirli kurallar çerçevesinde sade nikâhlar yapılmasının değerlendirilebileceği belirtiliyor. Önerilen şartlar şöyle: başvuruların şeffaf olması, imkânın herkese eşit sunulması ve gösterişe izin verilmemesi. Aksi halde her yeni fotoğrafın yeni bir tartışma doğuracağı vurgulanıyor.
Asıl soru: Külliyeler işlevini sürdürüyor mu?
Tartışmanın bir de öz eleştiri boyutu var. Camilerin bugün çoğunlukla vakit namazlarıyla anıldığı, külliye geleneğinin sivil toplum kuruluşlarının organizasyonları dışında canlı tutulamadığı belirtiliyor. Külliyesi bulunan her camide evsizlere çorba ikram edilmesi önerisi, bu yapıların asıl işlevine dönmesi için bir örnek olarak sunuluyor.
Gündemi belirleyen asıl sorunun, bu tarihî mekânlara ne kadar sahip çıkıldığı ve bu görevin sürdürülüp sürdürülemeyeceği olduğu kaydediliyor.
