Memlekette her sorunun bir adı var. İş bulamayana işsiz, iş aramaktan vazgeçene umutsuz, ne okuyan ne çalışan gence de artık “ev genci” diyoruz. Gençler evde oturuyorsa çalışmak istemiyordur, iş beğenmiyordur, beklentileri yüksektir. Peki, gençler gerçekten çalışmak mı istemiyor, yoksa çalışmanın karşılığı artık bir hayat kurmaya yetmiyor mu?
Saliha Engin’in “Ev Genci Alarmı” haberi, Türkiye’nin giderek büyüyen bu meselesini yeniden gündeme taşıdı. Haberde gençlerin iş bulma güçlükleri, düşük ücretler ve çalışma koşullarına ilişkin değerlendirmeleri dikkat çekiyor. Malum kamuoyunda gençler iş beğenmiyor kalıbına yerleşmiş bir algı da söz konusu. İşveren eleman bulamıyor, genç iş bulamıyor. Bir taraf çalıştıracak adam arıyor, diğer taraf çalışacak iş. İkisi de birbirini bulamıyor, memleketçe saklambaç oynuyoruz sanki. Bütün bunların üstüne aldıkları maaşla kiralarını ödeyebilmek, ay sonunu getirebilmek, belki bir gün kendi evlerine çıkabilmek gibi yüksek beklenti içine giriyor gençler. Hayal kurmanın da bir sınırı olmalı canım dediğinizi duyar gibiyim.
TAHLİYE TARİHİ BELİRSİZ
Açıkçası meseleyi birkaç gencin iş beğenmemesine indirgemeden önce istatistiklere bakmak gerekiyor. Çünkü rakamların anlattığı hikâye, gençlerin tembelliğinden biraz daha fazlasına işaret ediyor. TÜİK verilerine göre 2026 yılının ikinci çeyreğinde 15-29 yaş grubunda ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin sayısı 4 milyon 566 bin. Aynı yaş grubundaki gençlerin yüzde 25,6’sı eğitim ve istihdamın dışında. Yani her dört gençten biri ne okuyor ne çalışıyor. Üstelik bu tablo yeni değil. 2024’ün ikinci çeyreğinde yüzde 24,3 olan oran, 2025’te yüzde 25,4’e, 2026’da yüzde 25,6’ya yükselmiş. İki yılda 1,3 puanlık artış var. Burada önemli bir ayrıntı var, gençlerin tamamı işsiz değil. Bir kısmı iş arıyor, bir kısmı iş aramaktan vazgeçmiş, bir kısmı ise farklı nedenlerle işgücüne katılamıyor. Özellikle burada bakım sorumlulukları nedeniyle çalışma hayatının dışında kalan genç kadınları da göz ardı etmemek gerekiyor.
Türkiye Gençlik STK’ları Platformunun (TGSP) 2026 yılında 8 bin 103 gençle gerçekleştirdiği araştırma, meselenin ekonomik boyutunu daha da görünür kılıyor. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin yüzde 59,2’si ekonomik durumundan memnun değil. Çalışan gençlerin de yüzde 57,8’i aynı yolun mağduru. Yani çalışmayan da çalışan da geçinemiyor. Demek ki neymiş, bütün sorumluluğu gençlerin iş arama isteğine yüklememek gerekiyormuş.
Araştırmada ekonomik memnuniyetsizlik 15-18 yaş grubunda yüzde 13,6 iken 25-30 yaş grubunda yüzde 59,4’e ulaşıyor. Gençler yaş aldıkça ekonomik memnuniyetsizlikleri de büyüyor. Malum yaş ilerledikçe ev kurma, ailesinden bağımsız yaşama, geleceğini planlamak istekleri de belirginleşiyor. Ama ekonomik bağımsızlık aynı hızla gelişmeyince baba evindeki açık cezaevinde hayatın yeni bölümleri çekilmeye sürüyor. Üstelik tahliye şartları da her geçen gün ağırlaşıyor. Kira desen maaşı geçiyor, evlilik desen servet istiyor. Gençler otuzuna geliyor, hâlâ annesine “Akşama geç geleceğim!” diye haber veriyor.
2026 araştırmasında gençlerin yüzde 35,4’ü kendi işini yapmak istiyor. Demek ki girişimcilik isteği de var. Aynı araştırmada 19-24 yaş grubunun yüzde 42,5’i yurt dışında yaşamak istediğini belirtiyor. Gençlerin başka ülkelerde aradığı şeylerin başında daha iyi ekonomik koşullar ve refah geliyor. Kendi ülkesinde gelecek kurmakta zorlanan gencin başka ülkelerde imkân aramasına şaşırmak yerine nedenlerini sorgulamak gerekiyor.
ESAS MESELE SADECE ÜCRET DEĞİL YEĞEN
TGSP’nin 2024 tarihli eğitim politikaları araştırmasında meslek lisesi mezunlarının yüzde 54,3’ü eğitim aldığı bölümün işini yapmadığını belirtiyor. Gençlerin yüzde 56,5’i ise eğitim sürecindeki kariyer rehberliğini yetersiz buluyor. Demek ki eğitimden istihdama geçişte de ciddi sorunlar var. Yıllarca eğitim veriyoruz ama gençleri işgücü piyasasının ihtiyaçlarıyla yeterince buluşturamıyoruz. Gençler dört yıl bir meslek öğreniyor, mezun olunca bambaşka bir işin kapısını çalıyor. İşveren tecrübe istiyor, genç iş istiyor. İşe girmek için tecrübe, tecrübe kazanmak için iş gerekiyor. Alın size ekonominin tavuk mu yumurtadan, yumurta mı tavuktan çıkar meselesi. Eğitim politikası başka telden, istihdam politikası başka telden çalınca ortaya çıkan bu uyumsuzluğun faturasını da gençler ödüyor. Hem de henüz maaş almaya başlamadan.
Demem o ki Türkiye’nin ev gençliği sorunu, gençlerin çalışmaya isteksizliğiyle açıklanamayacak kadar kapsamlı. Eğitim sistemi, ücret politikaları, istihdam imkânları ve sosyal destek mekanizmaları birbirinden bağımsız ele alındıkça kalıcı çözüm üretmek de zorlaşıyor. Bu noktada mevcut istihdam programlarını tamamlayacak iki yeni model geliştirilebilir. Gençlik İzi adıyla geliştirilecek bir modelle iş aramaktan vazgeçen ve ilgili kurumlara başvurmayan gençlere mahalle mahalle ulaşılmalı, eğitim ve istihdam imkânlarına erişimleri sağlanmalıdır. Türkiye Gençlik Garantisi adıyla oluşturulacak ikinci modelle ise eğitim ve istihdam dışında kalan her gence en geç dört ay içinde nitelikli bir iş, mesleki eğitim, staj veya çıraklık fırsatı sunulması güvence altına alınmalıdır.
Bizde hayat hep yarın başlar, ömür bugün biter.