Soykırımcı İsrail'de İran'a yönelik yeni bir saldırı ihtimali, Gadi Eisenkot'a hükümeti kurma görevi verilmesinin ardından geçici hükümetin yetki sınırlarını gündeme getirdi. Yasalar savaşı yasaklamazken karar için hükümet veya Güvenlik Kabinesi onayı gerekiyor.
İsrail'de seçimlerin ardından Gadi Eisenkot'a yeni hükümeti kurma görevi verilmesi, geçici hükümetin Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun yetkileriyle ilgili tartışmayı başlattı. İran'a yeni bir saldırı ihtimali gündemdeyken İsrail yasaları, geçici hükümetin savaş açmasını yasaklamıyor. Ancak Netanyahu böyle bir kararı tek başına alamıyor; hükümetin veya Güvenlik Kabinesi'nin onayı gerekiyor.
Muhalifler, yeni bir savaşın hükümet kurma sürecini sekteye uğratmasından endişe ediyor. İsrail basınında İran'a yönelik olası saldırı için askeri hazırlık yapıldığına ilişkin haberlerin yayımlanması da tartışmayı büyüttü.
Eisenkot'un Netanyahu'ya mektubu
Hükümeti kurmakla görevlendirilen Yashar Partisi lideri Eisenkot, dün Netanyahu'ya gönderdiği mektupta geçici hükümetin sorumluluklarına vurguladı. Eisenkot, "Çok iyi bildiğiniz üzere, şu anda geçici hükümete başkanlık ediyorsunuz. Güvenlik ve ulusal meselelerle ilgili kararlar alırken azami dikkat ve sorumluluk göstermek ve Başbakan onayı gerektiren kararlar konusunda güvenlik birimlerinin başkanlarına bu doğrultuda talimat vermek göreviniz." ifadelerini kullandı.
Yediot Ahronot gazetesinin siyasi analisti Itamar Eichner, İsrail Hükümet Temel Yasası'nın 40. maddesini değerlendirdi. Eichner'e göre savaş açılması ya da savaşa yol açması muhtemel geniş çaplı bir askeri operasyon düzenlenmesi için hükümetin veya Güvenlik Kabinesi'nin onayı şart.
Yasanın tam yetkili hükümet ile geçici hükümet arasında ayrım yapmadığını belirten Eichner, Netanyahu'nun yasal onaya uymak koşuluyla askeri operasyonları denetleme yetkisini koruduğunu ifade etti.
Güvenlik Kabinesi ve askeri hazırlıklar
Eichner, Güvenlik Kabinesi'nin bir aydan uzun bir aranın ardından ilk kez 15 Kasım Pazar günü toplanmasının planlandığını aktardı.
Kabinenin geçtiğimiz ekim ayının başındaki son toplantısında, İran'a yönelik olası bir saldırıya veya İran'dan gelebilecek ani bir saldırı ihtimaline karşı askeri hazırlık seviyesinin yükseltilmesine karar verilmişti.
Güvenlik Kabinesi'nin İran'a karşı bir saldırı için yetki verebileceğini kaydeden Eichner, muhalefet saflarındaki endişeye de vurguladı. Buna göre geçiş döneminde düzenlenecek muhtemel geniş çaplı bir saldırı, Eisenkot'un yeni hükümeti kurma çabalarını engelleyebilir.
Geçici hükümetin yetki sınırları
Eski Kabine Sekreteri Oved Yehezkel, geçici hükümetler üzerindeki kısıtlamaların ağırlıklı olarak atamalar ve bütçeyle ilgili olduğunu ifade etti. Yehezkel, dış politika ile ulusal güvenlik alanlarında ise geniş yetkilerin sürdüğünü dile getirdi.
Eski İsrail Başbakanı Yair Lapid ise yeni hükümet kurulmadan önce ülkenin gerçekliğini kökten değiştirecek kararların alınmaması gerektiğini savundu. Lapid, "geçici hükümetin, tanımı gereği, yalnızca yeni bir hükümet kurulup görevine başlayana kadar kamu işlerini yürütmek amacıyla var olan bir yönetim" olduğunu ifade etti.
Gazze'deki önceki askeri operasyonlar
İsrail'de daha önce görev yapan geçici hükümetler de geniş çaplı askeri operasyonlar yürüttü. Netanyahu, Mayıs 2021'de Gazze Şeridi'ne yönelik 11 gün süren "Surların Muhafızı" operasyonu sırasında geçici hükümete başkanlık etti.
Ağustos 2022'de dönemin geçici hükümetinin Başbakanı Yair Lapid ile Savunma Bakanı Benny Gantz, Güvenlik Kabinesi'ni toplamadan Gazze'deki İslami Cihad Hareketi'ne yönelik saldırılar düzenledi. 25 bin yedek askerin göreve çağrıldığı bu saldırı için Başsavcı Gali Baharav-Miara'nın onayı alındı.
İsrail'in Jerusalem Post gazetesindeki haberde, geçici hükümetin savaş yürütmesini engelleyen yasal bir mani bulunmadığı ve önceki geçici hükümetlerin de büyük askeri operasyonları yönettiği aktarıldı.
Haberde, Güvenlik Kabinesi toplanmamış olsa bile güvenlik kurumlarına İran'a yönelik olası bir saldırıya karşı hazırlık seviyelerini yükseltme talimatı verildiği kaydedildi. Seçim sonuçları ve Eisenkot'a hükümeti kurma görevinin verilmesine rağmen Netanyahu ile bakanlarının yürütme yetkilerini koruduğu, bu yetkilerin Yüksek Mahkeme'nin kararlarıyla sınırlandırıldığı ifade edildi.
