İsrail'de 27 Ekim seçimlerinin ardından ortaya çıkan siyasi tablo, ülkeyi yalnızca yeni bir hükümet arayışına değil, son otuz yılın en kapsamlı iktidar hesaplaşmalarından birine sürükledi. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki sağ ve aşırı dinci partilerden oluşan blok, 120 sandalyeli Knesset'te 53 milletvekiline gerileyerek parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti. TV Güvenlik Politikaları Koordinatörü Çetiner Çetin'in haberi...
Buna karşılık Netanyahu karşıtı partiler 67 sandalyeye ulaştı. Ancak ortaya çıkan sonuç, iktidarın el değiştirmesini garanti etmiyor. Çünkü Netanyahu karşıtı Yahudi partilerinin yalnızca 48 milletvekili bulunurken, siyasi dengeleri belirleyen diğer 19 sandalye Filistinli seçmenlerin desteklediği Arap partilerinin elinde.
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’u hükümeti kurmakla görevlendirmesi, Netanyahu döneminin sona erebileceği beklentisini güçlendirse de parlamentodaki ideolojik ayrılıklar yeni hükümetin önünde ciddi engeller oluşturuyor. Üstelik bu kriz, Netanyahu’nun devam eden yolsuzluk davaları, Likud Partisi içerisindeki olası liderlik mücadelesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu hesaplarıyla birleşerek çok daha karmaşık bir boyut kazanıyor.
İsrail’de artık tartışılan yalnızca başbakanlık koltuğuna kimin oturacağı değil; Netanyahu’nun kurduğu siyasi düzenin ayakta kalıp kalamayacağı ve olası bir iktidar değişiminin bölgesel güç dengelerini nasıl etkileyeceği.
Netanyahu açısından seçimlerin ortaya çıkardığı en çarpıcı çelişki, liderliğini yaptığı Likud Partisi’nin 27 milletvekiliyle parlamentonun en büyük siyasi gücü olmasına rağmen hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşamaması. Seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı Herzog’a yapılan tavsiyelerde 67 milletvekilinin Eisenkot’u, 46 milletvekilinin ise Netanyahu’yu desteklediği belirtiliyor. Böylece hükümeti kurma görevi Eisenkot’a verilirken Netanyahu siyasi inisiyatifi kaybetmiş oldu.
Ancak İsrail’in koalisyon sistemi, seçimlerde çoğunluğu kaybeden bir liderin siyasi mücadeleden tamamen çekilmesini gerektirmiyor. Hükümet kurmak için en az 61 milletvekilinin desteğine ihtiyaç duyan Eisenkot’un önünde 28 günlük süre bulunuyor ve bu süre 14 gün uzatılabiliyor. Muhalefet partileri arasında anlaşma sağlanamaması durumunda yeni hükümet kurma seçenekleri değerlendirilecek; siyasi tıkanıklığın devam etmesi halinde yeniden seçim ihtimali gündeme gelecek.
Böyle bir senaryoda Netanyahu, yeni hükümet göreve başlayıncaya kadar başbakanlık makamında kalabilecek. Netanyahu’nun geçmişte yaşanan koalisyon krizlerini siyasi fırsata dönüştürmüş olması, benzer bir stratejiyi yeniden uygulayabileceği değerlendirmelerini güçlendiriyor. Dolayısıyla sandıktan çıkan sonuç, Netanyahu’nun siyasi kariyerinin sona erdiğini değil, iktidarını koruma mücadelesinin daha zorlu bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.
Seçim sonuçlarının en önemli siyasi mesajlarından biri, İsrail vatandaşı Filistinlilerin parlamentodaki temsil gücünün hükümetin kaderini belirleyebilecek düzeye ulaşması oldu. Arap partilerinin elde ettiği 19 sandalye, Netanyahu karşıtı Yahudi partilerinin 48 milletvekiliyle birleştiğinde 67 üyelik güçlü bir çoğunluk oluşturuyor.
Ancak İsrail siyasetinin temel çelişkisi tam da burada ortaya çıkıyor. Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmak isteyen bazı muhalefet partileri, aynı hedefe ulaşmalarını sağlayabilecek Filistinli milletvekilleriyle hükümet kurmaya yanaşmıyor. Eisenkot’un seçim kampanyasında Arap partileriyle koalisyona mesafeli yaklaşması, hükümet kurma sürecinin en önemli ideolojik engellerinden birine dönüştü. Buna karşılık Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Arap milletvekilleriyle siyasi iş birliğine daha açık bir tutum sergiliyor.
Filistinli partilerin Cumhurbaşkanı Herzog’a Eisenkot’u önermesi, Netanyahu döneminin sona ermesi için parlamenter sistem içerisinde rol üstlenmeye hazır olduklarını ortaya koydu. Ancak bu desteğin hükümet oluşumunda karşılık bulmaması, Filistinli seçmenlerin İsrail siyasi kurumlarına duyduğu güveni daha da zayıflatabilir. İnsan hakları örgütlerinin İsrail’in Filistinlilere yönelik uygulamalarını apartheid olarak nitelendirdiği bir dönemde yaşanan bu tartışma, yalnızca bir koalisyon anlaşmazlığından ibaret değil.
Esas sorun, Filistinli yurttaşların oylarının parlamenter dengelerde belirleyici kabul edilirken siyasi iradelerinin hükümet kararlarında ne ölçüde temsil edileceği. Bu çelişkinin aşılmaması, İsrail’deki demokrasi tartışmasını daha da derinleştirebilir.
Eisenkot’un hükümet kurmak için değerlendirebileceği ikinci seçenek, Netanyahu’nun geleneksel müttefikleri arasında bulunan ultra-Ortodoks Yahudi partileri Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği’ni kendi tarafına çekmek.
Bu iki partinin toplam 13 milletvekili, Eisenkot’u destekleyen 48 üyelik Yahudi muhalefet bloğuna katıldığında 61 sandalyelik çoğunluğun oluşmasını sağlayabilir. Ancak bu formülün önündeki en büyük engel, İsrail toplumunu uzun yıllardır kutuplaştıran Haredi gençlerin zorunlu askerlik hizmetinden muaf tutulması meselesi.
Ultra-Ortodoks partiler, dini eğitim kurumlarında öğrenim gören gençlerin askerlikten muafiyetinin korunmasını ve dini okullara sağlanan kamu finansmanının güvence altına alınmasını istiyor. Eisenkot ise seçim kampanyasında bütün vatandaşların askerlik veya ulusal hizmet yükümlülüğüne katılmasını temel siyasi taahhütlerinden biri olarak ortaya koydu. Yair Golan da ultra-Ortodoks gençlerin askerlik yapması, iş gücüne katılması ve laik yaşam biçimine saygı gösterilmesi gerektiğini savunuyor.
İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman’ın dini partilerle uzlaşmaya daha açık bir çizgiye yönelmesi ise bu anlaşmazlığı tek başına çözmeye yetmiyor. Çünkü askerlik muafiyetinin sürdürülmesi, Eisenkot’un kendi seçmenlerine verdiği temel sözlerden geri adım atması anlamına gelecek.
Dolayısıyla hükümet kurma pazarlıkları, İsrail’de laiklik, dini ayrıcalıklar, devlet kaynaklarının paylaşımı ve askerlik yükümlülüğü üzerinden şekillenen derin toplumsal ayrışmayı yeniden siyasi gündemin merkezine taşıyor.
Netanyahu, hükümeti kurma görevinin rakibine verilmesine rağmen siyasi oyunun dışında kalmamak için ulusal birlik hükümeti seçeneğini gündemde tutuyor. Likud’un yanı sıra aşırı sağcı Dini Siyonizm ve Yahudi Gücü partileriyle ultra-Ortodoks hareketlerin de yeni hükümette yer almasını isteyen Netanyahu, Arap partilerinin desteğine dayanan bir yönetimin İsrail’in güvenliği açısından sorun yaratacağını savunuyor.
Böylece muhalefetin milliyetçi kanadını etkilemeyi ve Eisenkot’un önündeki seçenekleri daraltmayı hedefliyor. Ancak Eisenkot’un liderliğindeki Yaşar Partisi, Netanyahu’nun mevcut ortaklarını koruyarak kurulacak bir hükümete katılma önerisini reddetti. Muhalefet cephesinde Likud milletvekillerinin Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarıyla yollarını ayırarak daha geniş tabanlı bir koalisyona destek vermesi de tartışılıyor.
Bir başka ihtimal, Netanyahu ile Eisenkot arasında başbakanlığın dönüşümlü üstlenileceği bir hükümet kurulması. Fakat Netanyahu’nun devam eden yargılaması nedeniyle başbakanlık dışındaki bakanlık görevlerine ilişkin hukuki engeller ve geçmişte yaşanan siyasi güvensizlik, bu seçeneği oldukça kırılgan hale getiriyor.
Netanyahu’nun 2020 yılında Benny Gantz ile yaptığı rotasyon anlaşmasının daha sonra çökmesi, benzer bir uzlaşmanın geleceği açısından önemli bir örnek oluşturuyor. Eisenkot’un hükümet kuramaması ve diğer seçeneklerin tükenmesi halinde ise erken seçim ihtimali güçlenecek.
Bu durumda Netanyahu, görevdeki başbakan sıfatıyla siyasi mücadelesini sürdürebilecek. Ancak yeniden seçim, sağ bloğun çoğunluğunu geri kazanacağı anlamına gelmediği gibi mevcut siyasi tıkanıklığın daha da derinleşmesine de neden olabilir.
İsrail’deki siyasi hesaplaşmanın Netanyahu açısından en kritik boyutunu, yıllardır devam eden yolsuzluk yargılamaları oluşturuyor. Kamuoyunda 1000, 2000 ve 4000 numaralı dosyalar olarak bilinen davalarda Netanyahu, rüşvet, dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma suçlamalarıyla karşı karşıya bulunuyor.
4000 numaralı dosyada rüşvet dahil üç ayrı suçlamayla yargılanan Netanyahu, diğer dosyalarda da dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanmakla itham ediliyor. İsrail hukukunda rüşvet suçunun cezası 10 yıla, diğer suçların cezası ise üç yıla kadar hapis olabiliyor. Netanyahu bütün suçlamaları reddediyor ve hakkındaki soruşturmaların siyasi amaçlarla yürütüldüğünü savunuyor.
Haziran ayında 98 duruşmanın ardından kendi tanıklık sürecini tamamlayan Netanyahu’nun yargılaması ise sürüyor. Mahkeme, diğer tanıkları dinlerken soruşturma sürecindeki usul işlemlerinin hukuki geçerliliğine ilişkin itirazları da değerlendiriyor. Son olarak 5 Kasım’da soruşturma izinleri ve bazı usul işlemleri konusunda hükümetin hukuk danışmanının dinlenmesi ihtimali gündeme geldi.
Netanyahu’nun Kasım 2025’te Cumhurbaşkanı Herzog’a yaptığı af başvurusu da bu hukuki baskının siyasi boyutunu ortaya koydu. Herzog’un Nisan 2026’da hukuki uzlaşma seçenekleri tüketilmeden af talebini değerlendirmeyeceğini bildirmesi, Netanyahu’nun bu yoldan hızlı bir çözüme ulaşma ihtimalini sınırladı. Henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmamakla birlikte olası bir kararın kamu görevinde bulunmasına ilişkin sonuçları, Netanyahu’nun siyasi geleceğini ciddi biçimde etkileyebilir. Böylece Netanyahu açısından iktidarı koruma mücadelesi, giderek hukuki geleceğiyle de iç içe geçiyor.
Netanyahu’nun başbakanlık görevini kaybetme ihtimali, İsrail sağının en güçlü siyasi örgütü olan Likud içerisinde de yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Seçimlerden 27 milletvekiliyle birinci parti çıkan Likud, Netanyahu’nun kişisel siyasi ağırlığı sayesinde uzun yıllardır sağ, dini ve milliyetçi hareketleri aynı iktidar çatısı altında buluşturdu.
Ancak son seçimler, bu ittifak modelinin parlamenter çoğunluk üretme kapasitesinin sınırlarına ulaştığını gösteriyor. Netanyahu’nun siyasi varlığı bir yandan Likud seçmenlerini bir arada tutarken diğer yandan merkez partilerle kurulabilecek yeni koalisyonların önünde engel olarak görülüyor. Bu durum, parti içerisinde Netanyahu sonrasında farklı ittifaklara yönelebilecek bir liderlik arayışını gündeme taşıyabilir.
Bununla birlikte Likud içerisinde henüz Netanyahu’nun yerini alabilecek güçlü ve üzerinde uzlaşılmış bir isim bulunmaması, mevcut liderin elini güçlendiriyor. Netanyahu’nun parti tabanı üzerindeki etkisi, başbakanlığı kaybetmesi durumunda bile siyasi mücadeleyi sürdürmesine imkân sağlayabilir.
Ancak yolsuzluk davalarının ağırlaşması, hükümet kurma girişimlerinin sonuçsuz kalması ve dini partilerle kurulan ittifakların siyasi maliyetinin artması, Likud içerisindeki dengeleri değiştirebilir. İsrail sağının geleceği açısından asıl mesele, Netanyahu’nun kişisel liderliği etrafında şekillenen siyasi sistemin yeni koşullara uyum sağlayıp sağlayamayacağı. Çünkü Netanyahu’nun iktidardan uzaklaşması, yalnızca bir başbakanın değişmesi değil, sağ siyasetin yaklaşık otuz yıldır üzerine kurulduğu güç ilişkilerinin yeniden düzenlenmesi anlamına gelebilir.
İsrail’deki hükümet krizinin uluslararası boyutunda ise ABD Başkanı Donald Trump’ın Netanyahu ile kurduğu siyasi ilişkinin geleceği öne çıkıyor. Trump’ın seçimler öncesinde Netanyahu’ya verdiği destek ve 28 Ekim’de Axios’a yaptığı açıklamada ulusal birlik hükümeti kurulması için devreye girebileceğini belirtmesi, Washington’un İsrail’deki siyasi gelişmeleri yakından takip ettiğini gösteriyor. Ancak Cumhurbaşkanı Herzog’un hükümet kurma görevini Eisenkot’a vermesi, Amerikan yönetiminin önüne yeni bir stratejik tercih çıkardı.
İsrail Kanal 12 televizyonunun aktardığı değerlendirmelere göre Trump’a yakın bazı çevreler, Eisenkot’un hızla hükümet kurmasını ve İsrail’deki siyasi belirsizliğin sona ermesini istiyor. Buna karşılık Amerikalı yetkililerin koalisyon görüşmelerine doğrudan müdahale konusunda alınmış bir karar bulunmadığını ifade etmeleri, Washington’un henüz açık biçimde taraf değiştirdiği sonucuna varılmasını engelliyor.
Trump açısından Netanyahu ile yıllara dayanan kişisel ve siyasi ilişki önemli olmakla birlikte Amerikan yönetiminin öncelikleri yalnızca İsrail Başbakanı’nın siyasi geleceğiyle sınırlı değil. İran ile gerilimin yönetilmesi, Gazze’nin geleceği, Arap ülkeleriyle diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi ve bölgesel güvenlik düzenlemelerinin sürdürülmesi, Washington’un İsrail’de güçlü ve istikrarlı bir muhataba ihtiyaç duymasına neden oluyor.
Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarının Filistin meselesindeki sert tutumu, bazı Amerikan diplomatik girişimlerini zorlaştırabilecek bir unsur olarak görülüyor. Bu nedenle Trump yönetiminin önündeki temel soru, Netanyahu’nun siyasi varlığının Amerikan stratejisine ne ölçüde hizmet ettiği. Ancak Washington’un etkisi ne kadar güçlü olursa olsun, hükümetin kaderini belirleyecek nihai unsur Knesset’te oluşacak parlamenter çoğunluk olacak.
İsrail’deki iktidar mücadelesinin Ortadoğu açısından en önemli sonucu, kurulacak hükümetin İran, Gazze, Batı Şeria, Lübnan ve Suriye politikalarında izleyeceği yol olacak. Netanyahu, uzun yıllardır İran’ın nükleer kapasitesini ve bölgesel askeri nüfuzunu İsrail’in temel güvenlik tehdidi olarak tanımlayan sert bir strateji izliyor.
Washington ile Tahran arasında diplomatik temas ihtimallerinin değerlendirildiği, buna karşılık askeri seçeneklerin de gündemde tutulduğu bir dönemde İsrail’de yaşanan siyasi belirsizlik, bölgesel güvenlik hesaplarını daha karmaşık hale getiriyor. Ancak eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot’un başbakan olması, İran politikasında köklü bir yumuşama yaşanacağı anlamına gelmiyor. Eisenkot’un askeri geçmişi ve güvenlik merkezli yaklaşımı, İsrail’in İran’a yönelik caydırıcılık stratejisinin büyük ölçüde korunabileceğini düşündürüyor.
Asıl farklılık, Washington ile koordinasyonun niteliğinde ve diplomatik seçeneklere tanınacak hareket alanında ortaya çıkabilir. Gazze ve Batı Şeria konusunda da benzer bir süreklilik ihtimali bulunuyor. Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarının hükümet dışında kalması bazı politikalarda değişiklik yaratabilecek olsa da Filistinlilerin ulusal hakları, işgal altındaki toprakların geleceği ve Gazze’nin yönetimine ilişkin temel anlaşmazlıklar varlığını koruyor.
Öte yandan Netanyahu’nun erken seçim ihtimalinde güvenlik gündemini yeniden ön plana çıkararak sağ seçmenleri birleştirmeye çalışması da olası siyasi senaryolar arasında değerlendiriliyor. İran veya Hizbullah ile yaşanabilecek yeni bir askeri tırmanmanın iç siyasette böyle bir etki doğurması mümkün olsa da bunun bilinçli bir seçim stratejisi olarak planlandığına ilişkin doğrulanmış bir kanıt bulunmuyor. Dolayısıyla İsrail’deki siyasi krizin bölgesel çatışmalarla birleşmesi, yalnızca yeni hükümetin geleceğini değil, Ortadoğu’da diplomatik çözüm arayışlarını da etkileyebilecek ciddi bir risk oluşturuyor.
İsrail’de 27 Ekim seçimlerinin ortaya çıkardığı tablo, Netanyahu’nun iktidarını kaybetme ihtimalinin ötesinde, ülkenin siyasi ve toplumsal yapısındaki derin kırılmaları görünür hale getirdi. Seküler ve dini Yahudi topluluklar arasındaki askerlik ve devlet yönetimi anlaşmazlıkları, Filistinli yurttaşların siyasi temsilinin önündeki engeller, aşırı sağcı partilerin koalisyonlar üzerindeki ağırlığı ve yargı kurumları etrafında şekillenen tartışmalar, İsrail’in istikrarlı bir siyasi düzen kurmakta zorlandığını gösteriyor. Buna uluslararası alanda büyüyen eleştiriler, Gazze’deki sivil kayıplar, Batı Şeria’daki yerleşim politikaları ve Siyonizmin çağdaş İsrail siyasetindeki anlamına ilişkin tartışmalar da ekleniyor.
Özellikle genç Yahudi toplulukları arasında İsrail devletinin politikalarına yönelik eleştirel yaklaşımların görünürlük kazanması ve İngiltere’de Yeşiller Partisi çevresinde Siyonizmin ırkçılıkla ilişkilendirilmesi yönündeki tartışmalar, İsrail’in uluslararası meşruiyetine ilişkin görüş ayrılıklarının derinleştiğini ortaya koyuyor.
Ancak Siyonizm ile ırkçılığın özdeşleştirilmesi uluslararası alanda üzerinde uzlaşılmış bir değerlendirme değil; bu kavramların tarihsel ve siyasi anlamları konusunda ciddi ayrılıklar bulunuyor. Netanyahu’nun siyasi geleceği de bütün bu sorunlardan bağımsız değerlendirilemiyor. Eisenkot’un hükümet kurması Netanyahu’nun başbakanlık dönemini sona erdirebilir, ancak Likud üzerindeki etkisini veya İsrail’in güvenlik merkezli siyasetini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hükümet kurma girişimlerinin başarısızlığı ise Netanyahu’ya erken seçim yoluyla yeni bir fırsat sunabilir. Yolsuzluk davalarında ortaya çıkabilecek hukuki sonuçlar, bu ihtimallerin tamamını yeniden şekillendirebilir.
Bu nedenle İsrail’de asıl hesaplaşma, Netanyahu’nun iktidardan gidip gitmeyeceğinden daha büyük bir soruya dayanıyor: Filistinlilerin eşit siyasi haklarının tanınmadığı, işgal politikalarının sürdüğü ve güvenlik kaygılarının demokratik temsilin önüne geçtiği bir siyasi sistem, yalnızca lider değiştirerek kendi krizini aşabilir mi? Sandık Netanyahu’nun çoğunluğunu elinden aldı; ancak İsrail’in geleceğini belirleyecek olan, yeni iktidarın kim tarafından kurulacağından çok, ülkenin yıllardır çözemediği bu yapısal sorunlarla nasıl yüzleşeceği olacak.
