COP31 Antalya, Türkiye’nin ve dünyanın gündeminde.
Hemen tüm dünya bir araya gelerek, karbon ayak izimizi azaltmayı, su tasarrufunu, sürdürülebilir gıdayı, yeşil dönüşümü, gıda israfı konuşuyoruz.
COP31 oturum-larında, çatışma ve savaşın iklim değişikliği ile ilişkisi de başlıklardan biri.
Başar Baysal ve Uluç Karakaş’ın ‘’İklim ve Güvenlik: Farklı Algılar Farklı Yaklaşımlar’’ başlıklı çalışmasında ortaya koydukları öne çıkan bir yaklaşım, iklim değişikliğinin çatışmaları besleyen bir ‘tehdit çarpanı’ olarak ele alınmasıdır.
Gazze’de ise madalyonun diğer yüzünü görüyoruz; çevresel yıkımı üreten savaşın bizatihi kendisi...
İklim krizini yalnızca karbon emisyonlarından, yükselen sıcaklıklardan, kuraklıktan ibaret gören anlayışın artık daha başka bir gerçekle yüzleşmesi gerekiyor: Savaşların yol açtığı ekolojik yıkım.
Çünkü çevre felaketleri yalnızca tabiatın değişen dengelerinden doğmuyor.
Bazen bir bombayla yıkılan su arıtma tesisinde, kullanılamaz hâle getirilen tarım arazisinde, kirletilen yer altı sularında devasa bir çevre felaketi ile karşı karşıya kalıyoruz.
Bugün Gazze’de kaç anne, çocuğuna bir bardak temiz su içirebilmek için saatlerce bekliyor? Kaç çocuk açlıktan, yetersiz beslenmeden büyüyemiyor?
Bugün Gazze’de gıda, temiz suya erişimin adeta bir savaş aracı haline dönüştürüldüğünün farkında mıyız?
İnsanı merkeze almayan çevre duyarlılığı ne kadar sahici?
İsrail’in sebep olduğu, Gazze’de yaşanan çevre felaketine rakamlar ile bakalım;
Oxfam’ın 2024 raporuna göre Gazze’de kişi başına günlük su miktarı, savaş öncesindeki 82,7 litreden yalnızca 4,74 litreye düştü. Tastamam yüzde 94’lük bir azalma!
Üstelik bu miktar yalnızca içme suyu değil; yemek pişirmek, temizlik yapmak, bütün gündelik ihtiyaçları karşılamak için kullanılabilecek toplam su.
UNICEF’in 2026 yılı ortası verileri ise Gazze’deki su ve sanitasyon altyapısının yaklaşık yüzde 90’ının hasar gördüğünü veya tamamen yıkıldığını ortaya koyuyor.
Bir düşünün…
Bir annenin bebeğini yıkayamadığı, çocuğunun kıyafetlerini temizleyemediği, içecek su bulamadığı, tuvalet ihtiyacını insani şartlarda karşılayamadığı bir hayat.
Ajanslarının birkaç fotoğraf ile geçtiği, bazen göz ucuyla baktığımız haberler çok daha acı bir gerçeği söylüyor… Derme çatma çadırlarda, yağmura yenilen kadınlar… Taşan kanalizasyon sularının, kirlenen kuyuların ve salgın hastalık riskinin ortasında çocuklar…
Gazze’de yağmur bile artık yalnızca rahmet değil, hastalık riski taşıyor.
Barınma imkânının kalmayışı, temiz suya erişememek ve sağlık altyapısının çökmesi birbirinden bağımsız sorunlar değil. Birbirini besleyen, özellikle kadınları ve çocukları çepeçevre kuşatan insani bir felaket.
Gazze’de gıdaya erişimde de tablo çok farklı değil.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü FAO’ya göre, Eylül 2025 itibarıyla Gazze’deki tarım arazilerinin yüzde 87’si, tarımsal kuyuların da yaklaşık yüzde 87’si İsrail’in bombalarıyla hasar görmüş durumda. Bu, büyük bir çevre felaketi değil de nedir?
IPC’nin Temmuz 2026 değerlendirmesi, yılın ikinci yarısında 1,4 milyondan fazla insanın kriz veya daha ağır düzeyde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağını öngörüyor.
Rakamların ardındaki insan hikâyeleri ise çok daha sarsıcı.
Gazze’deki üç büyük doğum merkezinde 500 kadınla yapılan ve Conflict and Health dergisinde yayımlanan araştırmada annelerin yüzde 50,4’ünde kansızlık tespit edilmiş. Kadınların yüzde 62,7’si yeterli gıdaya erişemediğini söylüyor.
Bir anne düşünün. Karnındaki bebeği besleyemiyor. Doğum yapacağı sağlık hizmetine erişmekte zorlanıyor. Doğurduğu bebeğe sağlıklı bir hayat sunamıyor.
UNICEF’in Haziran 2026 araştırmasına göre beş yaş altındaki çocukların yüzde 12,2’sinde bodurluk tespit edilmiş. Her sekiz çocuktan biri demek…
Bu, bir kuşağın zihinsel ve bedensel gelişimine vurulan ağır bir darbe. İsrail’in uyguladığı soykırımın bir başka hali…
Üstelik bütün bunlar dünyanın iklim adaletinden, sürdürülebilir kalkınmadan, gelecek nesillerin haklarından söz ettiği bir çağda yaşanıyor.
Bir ağacın kesilmesine gösterilen duyarlılık, Gazze’de temiz suya erişemeyen çocuklar için neden gösterilmiyor?
Denizlerdeki canlıların yaşam alanlarını korumak için küresel seferberlik başlatan uluslararası toplum, İsrail, Gazze’deki çocukların yaşam alanları yok ederken nerede?
Tabiatı elbette koruyacağız. İklim değişikliğiyle elbette mücadele edeceğiz. Biyolojik çeşitliliği, su kaynaklarını, ormanları koruyacağız.
Ama bütün bunları insanın yaşam hakkından daha mı az kıymetli?
Diğer yandan, 2026’da One Earth dergisinde yayımlanan bir çalışma, Gazze’deki savaşın, doğrudan çatışmalardan kaynaklanan karbon emisyonlarının Ocak 2025 itibarıyla 1,3 milyon ton karbondioksit eşdeğerini aştığını ortaya koyuyor. Savaşla bağlantılı diğer faaliyetler ve yeniden inşa da hesaba katıldığında bu miktar 33,2 milyon tona ulaşıyor.
Demek ki Gazze’de yalnızca insanlar ölmüyor; toprak, su, hava, gelecek de ölüyor.
Bugün iklim adaleti tartışmalarının tam merkezine; savaşların çevresel sonuçlarını, çatışma bölgelerindeki kadınları ve çocukları da yerleştirmek zorundayız.
Gazze’nin yeniden inşası, yalnızca yıkılan binaların yapılması değildir. Suyun yeniden akması, toprağın yeniden ürün vermesi, çocukların sağlıklı beslenmesi, kadınların güvenli şartlarda doğum yapabilmesidir.
Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın COP31 açılış konuşmasındaki ‘’Gazzeli çocukların dramı üzerinden güç gösterisi yapmak, çok açık konuşuyorum; zayıflıktır, acizliktir, hepsinden öte vicdansızlıktır’’ ifadesi, tüm dünyaya tekrar güçlü bir mesaj olarak iletildi.
Gazze’de yaşanan kuraklığın, kıtlığın sebebi toprağın verimsizliği değil, İsrail’in su kaynaklarını yok etmesi, gıdaya erişimi engellenmesidir. Barınma krizi ise bir tabiat hadisesi, bir afetten dolayı değil, şehirlerin, evlerin bombalanmasının sonucudur.
Bizim medeniyet tasavvurumuzda insan ile tabiat aynı emanetin parçalarıdır. İnsanı korumadan tabiatı, tabiatı korumadan insanı koruyamayız.
Kur’an-ı Kerim’in, “Karada ve denizde düzen, insanların kendi elleriyle yaptıkları yüzünden bozuldu” (Rûm, 41) ikazı, bugün üzerinde yeniden düşünmemiz gereken bir hakikati hatırlatmıyor mu?
İnsan, kendi eliyle ürettiği yıkımı, tabiatın üzerine yıkamaz.
