Mehmet Kırtorun, “Sinema ve Modern Çağın Mitleri”nde on beş film, dizi ve belgeselin peşine düşüyor. Kitap, ekrandaki her parıltının ardında çok eski bir hikâye arıyor.
Kendi elimizle yaptığımız şeyler bir gün bize yön vermeye başlarsa ne olur? İnsan Yayınları’ndan çıkan kitap, bu sorunun izini beyaz perdede sürüyor. Metropolis’ten Nomadland’e uzanan on beş yapım, kitabın tanıkları.
KENDİ YAPTIĞIMIZ EFENDİLER
Kırtorun’un tespiti yalın: Makine, algoritma ve ekrandaki yüz, insanın kendi eliyle yaptığı şeylerdir. Bunlar önce işimizi kolaylaştırmak için gelir. Zamanla hüküm koyan birer efendiye dönüşürler.
Hikâye aslında yeni değil. Babil Kulesi’ni yükseltenler, göğe ulaşacaklarını sanmıştı. Kitap bu eski anlatıları bugünün ekranlarıyla yan yana koyuyor. Kurtuluş vaadi, kusursuzluk arzusu ve düzenin dışına çıkanın cezası iki tabloda da karşımıza çıkar.
ÜÇ BÖLÜM, ÜÇ SORU
İlk bölüm varlık, bilinç ve gerçeklik üzerine. Gnostik düşünce, Lacan’ın aynası, Descartes’ın zihin-beden ikiliği ve Baudrillard’ın simülakrı burada yol arkadaşı. Soru şu: İnsan kendi yarattığı dünyaya ne zaman yabancılaşır?
İkinci bölüm beğeni, görünürlük ve dijital vitrindeki benlik üzerine. Kavramların en yoğun olduğu bölüm de bu. Goffman’dan Freud’a, Sherry Turkle’dan Han’a uzanan bir kalabalık tek soruda buluşur: Onay nasıl bir ekonomiye dönüşür?
Üçüncü bölüm emeğe, denetime ve iktidara geçiyor. Marx, Foucault, Zuboff ve Graeber çerçeveyi kuruyor. Deleuze ile Guattari’nin göçebe kavramı, Nomadland’in yollarında karşılık buluyor. Soru yine yalın: Görünmez çalışma insanı nasıl şekillendirir?
KAVRAM SAHNEDE YERİNE OTURUYOR
Kitap klasik bir film okuması yapmıyor; filmleri puanlamak yerine neyi gösterdiklerine bakıyor. Sayfalarda felsefe, bir yüzyıllık bilim kurgu, gazete haberleri ve yazarın kendi gözlemleri birbiriyle konuşuyor. Asıl değer de burada saklı. Metropolis’in çarkları, Her’in sesi, Adolescence’ın sessiz evleri, kendi hayatımızın provası gibi. Lacan’ı hiç okumamış biri, aynayı önce bir dizi sahnesinde görür. Kavram ancak o zaman yerine oturur. Bu yönüyle kitap, hem sinemaseverler hem de yeni gerçekliklerimizi anlamak isteyenler için bir rehber niteliğinde. Medya ve iletişim öğrencileri, çocukları ekranla büyüyen ebeveynler ve kendini merak eden her okur bu sayfalarda bir karşılık bulabilir.
