ABD'de ara seçimlerden sonra Kongre'nin her iki kanadında çoğunluğa ulaşan Demokratlardan “İran'la savaşı sona erdireceğiz” mesajı geldi. Peki ABD Başkanı Donald Trump'ın başkanlık yetkileri devam ederken, Demokratlar savaşı durdurabilmek için Kongre'de neler yapabilir?
ABD’de ara seçimlerde Cumhuriyetçi Parti, Kongre’nin her iki kanadında da çoğunluğu Demokratlara kaptırdı.
Resmi sonuçların açıklanması sonrası yeni yılın ilk ayında Demokrat çoğunluklu Senato ve Temsilciler Meclisi göreve başlayacak.
Seçim sonuçlarının Washington'un dış politika başlıklarını da şekillendirebileceği belirtiliyor. Bunların en başında ise ABD-İsrail-İran savaşı yer alıyor.
Hamaney: Değişim bekleyenler yanılıyor
İran Dini Lideri Mücteba Hamaney dün yaptığı yazılı açıklamada, bu seçim sonuçlarının ABD’nin İran politikasını değiştireceğine inananların "derin bir yanılgı içinde" olduğunu altını çizdi.
Demokratlar: İran'la savaşı sona erdireceğiz
Ancak Demokratlar farklı görüşte.
Seçim sonrası açıklamalarda bulunan Senato Azınlık Lideri Demokrat Chuck Schumer, "Amerikan halkı, İran'da ne uğruna savaştığımızı hiç bilmiyor. İran'la savaşı sona erdireceğiz. Savaşı sona erdirmek için bize katılan bazı Cumhuriyetçiler de var." dedi.
Yeni Temsilciler Meclisi Başkanı olarak görev alması beklenen Hakeem Jeffries, seçim sonuçlarının Amerikalıların savaşa karşı olduğunu gösteren bir mesaj olduğunu kaydetti ve ABD Başkanı Donald Trump'a yeni Kongre toplanmadan önce savaşı sona erdirmesi yönünde çağrıda bulundu.
(Fotoğraf / AP / Chuck Schumer)
Şu ana kadar yaptıkları eleştirilerde Demokratlar çoğunlukla, Trump yönetiminin net bir strateji olmadan, somut bir hedeften yoksun şekilde İran'da ucu açık bir savaşa giriştiğini, bu durumun hem orduya zarar verdiğini hem de ülkeye mali yük getirdiğini vurguladılar.
CNN International’a konuşan Arizona eyaletinde Demokrat Senatör Mark Kelly ise Trump’ın İran savaşını yürütme biçimini "tam bir felaket" olarak nitelendirdi. “ABD Senatosu ve Temsilciler Meclisi'nde elimizde araçlar var” diyen Kelly, Savunma Bakanı Pete Hegseth'i eleştirdi.
Peki bu araçlar ne? “İran'la savaşı sona erdireceğiz” diyen Demokratlar, Kongre’de neler yapabilir?
İran savaşı konusunda Kongre ne yapabilir?
Trump’ın başkanlık yetkileri sürüyor. Ancak Ocak ayından sonra Beyaz Saray'ın daha güçlü bir Kongre denetimiyle karşılaşabileceği düşünülüyor.
Demokratların elindeki en kritik kartlardan biri “savaşın finansmanını kesecek” bütçe kısıtlamaları olabilir.
Kongre, savunma bütçesine İran'daki çatışmalarda fon kullanılmasını engelleyecek kararlar alabilir. Ancak Trump'ın vetosu, ordu personelinin maaşlarının dondurulması anlamına gelecek. Al Jazeera’ya konuşan University College London'dan James Boys, "Bölgede askerlerin bulunması nedeniyle bu son derece sorunlu olacaktır ve Amerikan vatandaşlarının hayatlarını riske atmak olarak görülecektir." değerlendirmesinde bulundu.
(Grafik: AA)
İkinci seçenek savaşın yürütülme biçimine ilişkin geniş kapsamlı Kongre soruşturmaları başlatmak. Bu süreç, komitelerin yetkilileri ifadeye çağırmasını, kamuoyuna açık oturumları ve Trump yönetiminden resmi belgelerin talep edilmesini içeriyor.
Ayrıca olası azil süreci de gündeme gelebilir.
Bir diğeri ise "savaş yetkileri" tasarısı. Ancak uzmanlar, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası'nın da Trump'ı durdurmada yetersiz kalabileceğini belirtiyor.
Yasaya göre başkan, bir ülkeye savaş başlatma kararını Kongre onayına bağlamalı ve daha önceden bildirimde bulunmalı. Ancak bu onay olmadan 60 gün süreyle askeri operasyon emri verebiliyor, 30 gün süre boyunca uzatabiliyor.
(Grafik: AA)
“BAY VETO OLURUM”
Kongre'nin başkanın vetosunu aşabilmesi için hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da üçte iki çoğunlukla karar alması gerekiyor.
Cumhuriyetçilerin kayıplarında İran savaşının ve yükselen benzin fiyatlarının etkili olduğunu söyleyen Trump, Demokratların başarısını kabul etmiş, olası anlaşmazlıklara ilişkin “Eğer bu gerçekleşirse sanırım ben de Bay Veto olurum” demişti.
(Derleme haber kaynakları: Al Jazeera, CNN International, The Conversation, AA, )
