Bu sezon çocuklarda gribe bağlı ilk ölüm vakasının raporlanması, gözleri yeniden mevsimsel influenza ve tehlikelerine çevirdi. Peki, H1N1 virüsü bu sezon daha mı saldırgan? Hangi belirtiler baş gösterdiğinde vakit kaybetmeden acile başvurulmalı? Korunmanın tek yolu aşı mı? "Aşı beni hasta etti" algısının gerçeği ne ve SGK aşıyı kimlere ücretsiz karşılıyor?
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Güzel ile Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Songül Özer, gribin klinik seyrinden hayat kurtaran ‘kırmızı bayrak’ uyarılara ve aşı rehberine kadar merak edilen tüm soruları yanıtladı.
H1N1 BU SEZON DAHA MI SALDIRGAN?
H1N1 suşunun yeni bir virüs olmadığını, yıllardır mevsimsel gribe yol açan Influenza A alt tiplerinden biri olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ahmet Güzel, bir sezonda bu virüsün baskın olmasının tek başına daha tehlikeli bir yapıya büründüğü anlamına gelmediğini kaydetti.
Sürecin sadece virüsün yapısıyla değil, bireysel faktörlerle şekillendiğini ifade eden Prof. Dr. Güzel, "Bu durum virüsün her sene yenilenen genetik özellikleri kadar etkilediği yaş aralığı, hastanın bağışıklık durumu, eşlik eden kronik hastalık varlığı ve aşılanma durumu gibi birçok faktörden etkileniyor. Son zamanlarda gribe bağlı bildirilen erken çocuk ölümleri ciddiye alınmalı; ancak birkaç vakadan hareketle bu sezonun tüm çocuklarda daha ağır geçeceği sonucuna varmak doğru olmaz" dedi.
BU BELİRTİLER VARSA ZAMAN KAYBETMEDEN ACİLE BAŞVURUN
Grip takibinde ailelerin evde dikkat etmesi gereken ve doğrudan acil servise başvuruyu gerektiren ‘kırmızı bayrak’ belirtilerini sıralayan uzman isim, özellikle solunum ve bilinç durumuna işaret etti.
Prof. Dr. Ahmet Güzel, ailelerin vakit kaybetmeden tıbbi yardım alması gereken durumları şöyle özetledi:
"Çocuklarda hızlı veya güçlükle nefes alma, kaburgaların nefes alırken içeri çekilmesi, dudaklarda morarma, belirgin uyku hâli ya da uyandırılamama, nöbet, sıvı alamama, düşmeyen ateş, beslenememe ve idrar çıkışının belirgin azalması özellikle ailelerin dikkat etmesi gereken hususlardır."
Hastalığın seyri esnasında yaşanabilecek yalancı bir iyileşme dönemine de dikkat çeken Güzel, "Ateş ve öksürük seyri düzeldikten hemen sonra yeniden öksürük ataklarının başlaması ve bu duruma solunum sıkıntısının eklenmesi hastalık seyri için oldukça önemlidir. Bu durum hastalığın ileri bir safhaya taşındığını gösteren önemli bir bulgudur" uyarısında bulundu.
Küçük bebeklerde ateşin tek başına bile yaşa göre acil değerlendirme gerektirebileceğini hatırlatan Prof. Dr. Güzel, ailelere yalnızca termometredeki rakama değil; hastanın nefesine, bilincine, beslenme durumuna ve genel görünümüne bakmalarını önerdi.
ANTİVİRAL TEDAVİDE İLK 48 SAAT KRİTİK
Gribe bağlı zatürre veya nörolojik komplikasyonların önlenmesinde antiviral tedavilerin zamanlamasına değinen Prof. Dr. Güzel, oseltamivir gibi antivirallerde en yüksek yararın belirtilerin başlamasından sonraki ilk 48 saat içinde sağlandığını ifade etti.
Ancak bu sürenin kesin bir ‘son kullanma tarihi’ olmadığını belirten Güzel, "Hastaneye yatırılan, ağır veya ilerleyici hastalığı olan ya da yüksek risk taşıyan hastalarda 48 saat geçse de tedavi yararlı olabilir; test sonucunu beklemek nedeniyle geciktirilmemelidir" dedi.
Sağlıklı ve hafif seyirli her çocukta antiviral kullanımının zorunlu olmadığını ekleyen uzman, erken tedavinin riskleri azaltmaya yardımcı olduğunu fakat tüm komplikasyonları kesin olarak önleme garantisi vermediğini ifade etti.
AŞI TAKVİMİ VE KORUYUCULUK ORANLARI
Bu sezonki grip aşısının H1N1 suşuna karşı koruyuculuğu ve aşı takvimi hakkında da bilgi veren Prof. Dr. Ahmet Güzel, laboratuvar düzeyindeki benzerlik ile gerçek hayattaki koruyuculuk etkinliğinin farklı kavramlar olduğunu iletti. Resmî takip verileri kesinleşmeden net bir yüzde vermenin yanıltıcı olacağını aktaran Güzel, genel aşı takvimini şu şekilde paylaştı:
6 ay – 8 yaş grubu: Daha önce yeterli sayıda grip aşısı olmamış çocuklarda en az 4 hafta arayla 2 doz uygulanması gerekebilir. Önceki aşı öyküsü yeterliyse tek doz uygulanır.
9 yaş ve üzeri: Genellikle sezon başına tek doz aşılama yeterlidir.
Grip aşısının yüzde yüz koruma sağlamadığını ancak ağır hastalığı önlemede en temel araç olduğunu hatırlatan Güzel, aşılı bireylerin de enfekte olabileceğini fakat aşının hastaneye yatış ve ölüm riskini azaltmaya katkı sağladığını altını çizdi.
TAMAMEN SAĞLIKLI BİREYLER DE RİSK ALTINDA MI?
Grip kaynaklı ölümlerin ve ağır komplikasyonların ağırlıklı olarak 65 yaş üstü erişkinlerde, 2 yaş altı süt çocuklarında ve kronik hastalığı (kalp, akciğer, böbrek, diyabet vb.) olanlarda görüldüğü bilinse de risk sadece bu grupla sınırlı değil.
Ağır vakaların önceden hiçbir sağlık sorunu bulunmayan bireylerde de gelişebileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Güzel, "Kalp ve akciğer hastalıkları, diyabet, bağışıklık baskılanması ve bazı nörolojik hastalıklar ağır grip riskini artırır; fakat önceden bilinen hastalığı olmayan kişilerde de ağır zatürre, solunum yetmezliği veya nadiren beyin tutulumu gelişebilir" dedi.
ABD’deki tablonun birebir Türkiye’ye yansıdığını söylemek için Sağlık Bakanlığı’nın güncel verileri takip edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Ahmet Güzel, virüsten korunmak için sadece aşının değil; el hijyeninin, hastalık durumunda evde kalmanın, okullarda ortak kullanılan silgi, cetvel, kalem kutusu gibi gereçler ile evdeki ortak havlu ve yastık kullanımındaki hijyen önlemlerinin de hayati önem taşıdığını sözlerine ekledi.
AŞIYI KİMLER ÜCRETSİZ OLABİLİR, NE ZAMAN YAPILMALI?
Uzmanlar, gribin ağır semptomlarından korunmanın en kritik yolunun grip aşısı olduğu konusunda hemfikir. Dr. Songül Özer, aşının koruyuculuğundan yan etkilerine, kimlerin ücretsiz yararlanabileceğinden ideal zamanlamaya kadar önemli açıklamalarda bulundu.
Dr. Songül Özer’in verdiği bilgilere göre SGK, belirli risk gruplarında yer alan vatandaşlar için grip aşısını ücretsiz olarak karşılıyor. Bu gruplar şu şekilde sıralanıyor:
65 yaş ve üzerindeki bireyler
Bakımevi ve huzurevinde kalanlar
Gebelikte 3. aydan sonra olan hamileler (belirli koşullarda)
Altta yatan kronik hastalığı bulunanlar: Kalp hastalıkları ve kardiyovasküler rahatsızlıklar, KOAH ve diğer akciğer hastalıkları, Böbrek yetmezliği olanlar
Grip aşısını ücretsiz yaptırma hakkınızın olup olmadığını öğrenmek için e-Nabız sistemine giriş yaparak ‘İnfluenza (Grip) Risk Durumu’ bölümünü kontrol edebilirsiniz.
GRİP AŞISI OLMAK İÇİN EN İDEAL ZAMAN NE ZAMAN?
Özer, “Ekim-kasım ayları aşı olmak için ideal zamanlardır. Ama salgın mevcutsa veya salgın şüphesi olan yerlere seyahat yapılacaksa bu dönem dışında da aşılama uygulanabilir. Grip aşısının koruyuculuğu yaklaşık %60-65 seviyesindedir” dedi.
"AŞI SONRASI HASTA OLDUM" ALGISI GERÇEK Mİ?
“Grip aşısının en bilinen yan etkileri aşı yapılan bölgede oluşan kızarıklık, ağrı, şişlik, hassasiyet, tüm vücutta hissedilebilen halsizlik, kırgınlık, baş ağrısı olarak saptanmıştır. Bu belirtiler aşı yapıldıktan 5-6 saat sonra başlar, kısa sürelidir ve azalarak kaybolur” diyen Dr. Songül Özer ekledi:
“Aşı yapıldıktan hemen sonra başlayan, yaygın kızarıklık ve alerjik belirtilerin görülmesi oldukça nadirdir ve şiddetli alerjisi olan kişilerde ve yumurta alerjisi olan kişilerde görülebilir.”
Halk arasında sıkça dile getirilen "Aşı oldum ama grip oldum" veya "Aşı beni grip yaptı" söylemlerinin tıbbi bir dayanağı olmadığını belirten Dr. Songül Özer, konuya açıklık getirdi:
“Eczanelerde satılan aşılar inaktif (ölü) virüs içerdiğinden, aşının doğrudan gribe yol açması tıbben mümkün değildir. Vücutta henüz koruyuculuk başlamadan virüse maruz kalınırsa veya aşının kapsamadığı farklı bir virüs suşu bulaşırsa kişi grip olabilir.”
