Bilim insanları, daha çok korku ve duygularla ilişkilendirilen küçük bir beyin bölgesinin hangi deneyimlerin uzun süreli hafızaya taşınacağını belirlemede önemli bir rol oynadığını ortaya koydu. Bulgular, neden bazı anların aklımızda kalırken bazılarının hızla unutulduğuna dair yeni ipuçları sunuyor.
Beynimiz gün boyunca yüzler, görüntüler, mekanlar ve sayısız ayrıntıyla karşılaşıyor. Ancak bunların yalnızca küçük bir bölümü günler, aylar hatta yıllar sonra hatırlayabileceğimiz anılara dönüşüyor. Cedars-Sinai araştırmacılarının yeni çalışması, beynin bu seçimi nasıl yaptığına ilişkin dikkat çekici bir mekanizmayı ortaya çıkardı. Bulgulara göre uzun süredir daha çok korku ve duygusal tepkilerle anılan amigdala, hangi yeni deneyimlerin hafızada kalacağını belirleyen süreçte sanılandan çok daha geniş bir rol oynuyor.
BEYİNDEKİ KÜÇÜK BÖLGE FİLTRE GİBİ ÇALIŞIYOR
Temporal lobun derinliklerinde bulunan amigdalanın duyguların işlenmesindeki rolü uzun zamandır biliniyor. Özellikle korku ve güçlü duygular içeren olayların hatırlanmasında bu bölgenin etkili olduğu düşünülüyordu.
Nature Neuroscience dergisinde 27 Ekim 2026'da yayımlanan araştırma ise tablonun bundan daha geniş olduğunu gösterdi. Amigdaladaki belirli nöronlar, belirgin bir duygusal içeriği bulunmayan sıradan görsel deneyimlerin de daha sonra hatırlanıp hatırlanmayacağını öngörebiliyor.
Cedars-Sinai araştırmacıları bu işlevi bir tür "filtreleme" mekanizmasına benzetiyor. Beynin karşılaştığı çok sayıdaki yeni bilgi arasından yalnızca küçük bir bölümünün uzun süreli hafızaya aktarılmasında amigdalanın önemli bir rol oynayabileceği düşünülüyor.
HANGİ GÖRÜNTÜYÜ HATIRLAYACAĞIMIZ İLK ANDA BELLİ OLABİLİR
Araştırmada yüzler, hayvanlar ve manzaralar gibi farklı görüntü kategorilerine özel tepki veren amigdala nöronları tespit edildi. Dikkat çekici olan ise bu hücrelerin verdiği tepkinin gücüydü. Bir nöron, duyarlı olduğu kategorideki görüntüye ne kadar güçlü tepki verirse kişinin o görüntüyü daha sonra hatırlama ihtimali de o kadar artıyordu.
Başka bir ifadeyle, kişi bir görüntüye ilk kez bakarken beyninde oluşan sinirsel aktivite, o görüntünün daha sonra unutulup unutulmayacağı konusunda araştırmacılara ipucu verebiliyordu. Üstelik çalışmada bu etkinin yalnızca görüntünün duygusal olup olmamasıyla açıklanamadığı görüldü.
112 HASTADAN GELEN KAYITLAR İNCELENDİ
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri kullanılan verilerin doğrudan insan beynindeki tekil nöronlardan elde edilmesi oldu.
Bilim insanları, epilepsi nöbetlerinin izlenmesi amacıyla beyinlerine elektrot yerleştirilmiş 112 hastadan alınan kayıtları analiz etti. Katılımcılara daha önce görmedikleri görüntüler gösterildi ve aynı günün ilerleyen saatlerinde bu görüntüleri hatırlayıp hatırlamadıkları test edildi.
Nature Neuroscience'da yayımlanan çalışmanın ilk veri setinde amigdala, hipokampus ve beynin diğer bölgelerinden toplam 1.871 tekil nöron kaydedildi. Araştırmacılar, görüntüler ilk kez gösterildiğinde oluşan aktiviteyle daha sonraki hafıza performansını karşılaştırdı.
Sonuçlar iki ayrı veri setinde de gözlendi. Böylece belirli amigdala nöronlarının aktivitesi ile başarılı hafıza oluşumu arasındaki bağlantı daha güçlü biçimde ortaya kondu.
AMİGDALA SADECE DUYGULARLA İLGİLİ OLMAYABİLİR
Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de amigdalanın beyindeki rolüne ilişkin mevcut bakış açısını genişletmesi. Bugüne kadar bu bölgenin hafıza üzerindeki etkisi daha çok korku, tehlike veya güçlü duygular içeren olaylarla ilişkilendiriliyordu. Yeni bulgular ise amigdalanın sıradan görsel deneyimlerin uzun süreli hafızaya aktarılmasında da görev alabileceğini gösteriyor.
Çalışmada ayrıca daha sonra hatırlanan görüntüler sırasında amigdala ile hafızanın oluşumunda merkezi rol oynayan hipokampus arasındaki sinirsel eşgüdümün arttığı görüldü. Bu sonuç, hafıza oluşumunun tek bir beyin bölgesinden değil, bölgeler arasındaki koordinasyondan beslendiğini gösteren önemli bulgulardan biri oldu.
ALZHEIMER VE EPİLEPSİ ARAŞTIRMALARI İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Araştırmanın sonuçları yalnızca beynin nasıl hatırladığını anlamak açısından önem taşımıyor. Bilim insanları, bulguların hafıza kaybıyla seyreden bazı hastalıkların araştırılmasında yeni yollar açabileceğini düşünüyor.
Çalışmanın kıdemli araştırmacılarından Ueli Rutishauser, Alzheimer hastalığı ve temporal lob epilepsisinde görülen hafıza sorunlarının bir bölümünün amigdaladaki hafıza kodlama süreçlerinin bozulmasıyla ilişkili olabileceğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle amigdala gelecekte nöromodülasyon veya hücresel tedavi araştırmaları açısından yeni bir hedef haline gelebilir.
SIRADA SESLER VE KOKULAR VAR
Araştırmanın yanıtlamadığı önemli bir soru daha bulunuyor: Amigdalanın bu seçici rolü yalnızca gördüklerimiz için mi geçerli?
Mevcut deneyler görsel uyaranlara odaklandı. Araştırmacılar bundan sonraki çalışmalarda aynı mekanizmanın duyduğumuz sesler veya aldığımız kokular için de çalışıp çalışmadığını incelemek istiyor.
Eğer benzer sonuçlar farklı duyularda da ortaya çıkarsa amigdalanın yalnızca duygusal anıları güçlendiren bir beyin bölgesi olmadığı, günlük yaşamımızdaki deneyimlerden hangilerinin kalıcı anılara dönüşeceğini seçen çok daha kapsamlı bir sistemin parçası olduğu daha net biçimde anlaşılabilir.
