10 Kasım’da Atatürk’ü bu kez sevdiği yemekler, beslenme alışkanlıkları ve sofraya verdiği önem üzerinden analım.
10 Kasım geldiğinde hep aynı özlemi hissediyoruz. Mustafa Kemal Atatürk’ü fikirleriyle, mücadelesiyle, kazandırdıklarıyla anıyoruz. Peki hiç düşündünüz mü, Atatürk en çok hangi yemekleri severdi? Sabah kahvaltısında ne yerdi? Sofrasında neler bulunurdu?
Bir diyetisyen olarak bu kez Atatürk’ün günlük yaşamına, mutfağına ve beslenme alışkanlıklarına bakmak istedim. Araştırdıkça karşıma oldukça sade, geleneksel lezzetleri seven ama yoğun çalışma hayatı nedeniyle düzenli beslenmeye her zaman zaman ayıramayan bir insan çıktı.
En sevdiği yemek kuru fasulye ve pilavdı.
Atatürk’ün yemek alışkanlıklarını inceleyen araştırmalarda ve yakın çevresinin anılarında kuru fasulye ile pilavın özel bir yeri olduğu anlatılıyor. Bu alışkanlığının askerî okul yıllarında başladığı belirtiliyor. Üstelik kuru fasulyeyi çoğunlukla etsiz tercih ettiği aktarılıyor.
Bugün beslenme bilimi açısından baktığımızda kuru fasulye ve pilav, birbirini tamamlayan güzel bir ikili. Kuru fasulye bitkisel protein, lif ve çeşitli mineraller içerirken pilav enerji sağlıyor. Özellikle yanında yoğurt, ayran ve salata ile tüketildiğinde dengeli bir öğüne dönüşebiliyor.
Atatürk’ün sevdiği diğer yemekler arasında etli taze bamya, karnıyarık, peynirli omlet ve Selanik usulü ıspanaklı börek de bulunuyor. İrmik helvası, gül reçeli ve peynir tatlısı da anılarda adı geçen lezzetlerden.
Bunların içinde beni en çok etkileyenlerden biri ıspanaklı börek oldu. Çünkü yemek yalnızca karın doyurmak değildir. Çocukluğumuzun kokularını, annemizin mutfağını, büyüdüğümüz şehirleri de hatırlatır. Selanik’ten kalan bir lezzetin Atatürk’ün sofrasında yaşamaya devam etmesi, beslenmenin kültürel ve duygusal yönünü de hatırlatıyor.
Peki Atatürk nasıl beslenirdi?
Edinilen bilgilere göre sabah kahvaltıları oldukça hafifti. Bazen yalnızca kahve içiyor, bazen yoğurt veya bir dilim ekmekle yetiniyordu. Ayran günlük yaşamında sık tükettiği içeceklerden biriydi.
Öğle yemekleri de çoğu zaman hafif geçiyordu. Asıl uzun sofralar akşam kuruluyordu. Yoğun çalışma temposu, geç saatlere kadar süren toplantılar ve düzensiz uyku saatleri beslenme düzenini de etkiliyordu.
Atatürk’ün sofrası yalnızca yemek sofrası değildi.
Belki de araştırırken beni en çok etkileyen ayrıntı buydu.
Çankaya’daki sofralar, ülkenin meselelerinin konuşulduğu, fikirlerin tartışıldığı, bilim insanlarının, sanatçıların ve devlet adamlarının bir araya geldiği buluşmalardı. Sofrada not defterleri bulunuyor, gerektiğinde kitaplara başvuruluyor, kara tahta kullanılıyordu.
Yani yemek, yalnızca beslenmenin değil; düşünmenin, paylaşmanın ve birlikte üretmenin de bir parçasıydı.
Aslında bugün aile sofraları için de anlatmaya çalıştığımız şey tam olarak bu. Sofra yalnızca tabağımızdaki protein, karbonhidrat ve yağdan ibaret değil. Birlikte geçirilen zaman, sohbet, birbirini dinlemek ve paylaşmak da yemek kültürünün önemli parçaları.
Atatürk’ün sofrasından bugüne taşıyabileceğimiz en güzel değerlerden biri belki de budur.
Bir tabak kuru fasulyeden daha fazlası…
Atatürk’ün sevdiği yemeklere baktığımızda Anadolu’nun ve Rumeli’nin geleneksel mutfak kültürünü görüyoruz. Baklagiller, sebze yemekleri, yoğurt, ayran, pilav ve börekler… Bugün hâlâ sofralarımızda olan tanıdık lezzetler.
Sağlıklı beslenmek için her zaman uzak ülkelerin popüler besinlerine, pahalı ürünlere ya da karmaşık tariflere ihtiyacımız olmadığını da hatırlatıyor bu yemekler. Önemli olan çeşitlilik, porsiyon dengesi, yeterli beslenme ve sürdürülebilir alışkanlıklar.
10 Kasım’da Atatürk’ü bir kez daha saygı, sevgi ve özlemle anarken, bu kez onun sofrasından da bir şey öğrenelim.
Çünkü bir sofranın değeri yalnızca üzerinde ne bulunduğuyla değil, etrafında nelerin konuşulduğuyla da ölçülür.
Sevgi, saygı ve sonsuz özlemle…
