Atatürk’ün yaşamdan ayrılışının 88. yıl dönümündeyiz. Her 10 Kasım’da olduğu gibi milyonlar, yine sel gibi Anıtkabir’e akarak Ata’sına sevgi ve saygısını sunup, yüreğindeki özlemini daha da kabartmış olacak.
Aristo’dan sonra Muallimi Sânî (ikinci öğretmen) olarak anılan 10. yüzyıl düşünürü Farabi’ye göre; ancak, “filozof-yönetici” olan bir kişi ölümsüzlüğe erişebilir. Yunan düşünür Platon ise Devlet adlı yapıtında; “Ya filozoflar hükümdar ya da hükümdarlar filozof olsaydı” diyerek ideal bir yönetici portresi çizer. Her iki büyük düşünürün, binlerce yıl önce farklı zaman dilimlerinde dile getirdikleri çıkarım veya özlemleri, 20’nci yüzyılın başında Gazi Mustafa Kemal’de tanımını bulmuştur diyebiliriz. Kuşkusuz Mustafa Kemal’e göre; meşru bir yönetimin kaynağı -filozof da olsa- yukarıda işaret edildiği gibi hükümdar, kral, sultan vb. olamazdı ve olmadı! O, Jean Jacques Rousseau’nun yönetim anlayışını benimsedi ve meşru yönetim kaynağı olarak “halk egemenliğine” dayalı bir yönetimin bilgece liderliğini üstlendi.
İKİ MUSTAFA KEMAL
Atatürk, 1933 yılında yaptığı bir konuşmada ikili bir ayrım yaparak kendi ölümsüzlüğünün çerçevesini şu sözlerle çizer: “İki Mustafa Kemal var: Biri ben, fert olan, fani olan Mustafa Kemal. İkinci Mustafa Kemal’den ise ‘ben’ diye bahsedemem. O Mustafa Kemal, yani sizler, bu akşam etrafımda olanlar, memleketin her köşesinde çalışan köylüler, uyanık, münevver, vatanperver, milliyetperver vatandaşlar... İşte ben onların hayalini temsil ediyorum. Onların hayalini gerçekleştirmeye çalıştım. O Mustafa Kemal ölmez. O, Türk milletinin ihtiyaçları ile beraber, gitgide de uyanan bilinci ile beraber, zaman içinde gelişerek ebedi olarak yaşayacaktır. Bizde Cumhuriyeti yapan, devrimi yaratan, o ‘biz’ diye ifade edebileceğim Mustafa Kemal’dir.”
Kuşkusuz burada ölümsüzlüğe yüklenen anlam; Atatürk’te simgelenen “Aydınlanma”, “bağımsızlık” ve aklın ürünü olan “bilimsel düşünce”yi kapsayan “toplumsal bilinçtir”. Söz konusu bu ölümsüzlüğün felsefi bir derinliği vardır. Bunu görmek için aradan 100 yıl geçmesine karşın Atatürk’ün, zamana meydan okuyan ve güncelliğini koruyan düşünce yapısı ile başta olmak üzere bu düşünce yapısı üzerine inşa edilen kurumlara bakmak yeterlidir. Dahası, Atatürk’ü, salt entelektüel bir lider kişi olarak değil, bir sistem ve bir kurum olarak nitelemek gerekir.
DÜŞÜN MİRASI
Özgür bir birey (kul değil!) ve yurttaş olmanın ne denli büyük bir onur olduğunun bir türlü ayırdında ol(a)mayan saplantılı Atatürk karşıtları ayrı tutulacak olursa; ona içtenlikli bağlılığını bildiren ve seven milyonlarca kişinin bir kesiminin de onu ölümsüz kılan düşünce yapısını derinlemesine kavradığı söylenemez. Bunun başat nedeni; 100 yıllık tarihimizin siyasal kırılma aşamalarında Atatürk’ün düşünce yapısına karşı bilinçli olarak uzak duruştur. Atatürkçülük, öğrenim sürecindeki genç kuşakların eğitim izlencelerinde ya özünden yoksun, sığ bir biçimde yer almış ya da şimdilerde olduğu gibi bütünüyle ayıklanmaya çalışılmıştır. Oysa Türk kültürü, tarihi ve özellikle Atatürk üzerine çalışmaları ile tanınan Belçikalı düşünür ve yazar Daniel Dumoulin de, “Türkiye Atatürk’ü Tanrı’ya, sahip olduğu her şeyi de Atatürk’e borçludur.” diyor. Atatürk’ün Türk ulusu için taşıdığı anlam -fazla söze gerek kalmadan- bu özlü sözde tanımını bulur.
Cumhuriyetin duyarlı ilk kuşakları başta olmak üzere, bugüne değin bulunduğu konuma sayesinde ulaştığının bilincinde olan yurdumuz insanlarının, Cumhuriyete borcunu ödeme kaygısıyla görev yaparak eğitimde, bilimde, üretimde, sanatta, sporda büyük başarılara imza atıp Cumhuriyetimizi, 1920’lerin çok çok ilerisine taşımış oldukları ve daha da taşıyacakları kuşkusuz yadsınamaz! Ancak, Atatürk’ün bizlere emanet ettiği Cumhuriyete ve onun kazanımlarına yeterince sahip çıkamadığımız da acı bir gerçek! Bu nedenle 88. ölüm yıldönümünde Büyük Atatürk’e bir “özür” borcumuz var! Emanetini gerektiği gibi taşıyamadığımız için tinselde özür dileyip özeleştirimizi yapmalıyız. Ömür bırakışının 88. yıldönümünde onu özlemle anıyor ve gönül borcumuzu sunuyoruz.
DOÇ. DR. İHSAN TAYHANİ
